ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Sophie Menter (1846–1918)
Η θηλυκή ενσάρκωση του Liszt
Γερμανίδα συνθέτρια, μουσικοπαιδαγωγός
και πιανίστρια παγκοσμίου φήμης.
Η Sophie Menter γεννήθηκε στο Μόναχο το καλοκαίρι του 1846, σε μια υπερπολύτεκνη οικογένεια. Ο πατέρας της ήταν τσελίστας και η μητέρα της μια ταλαντούχα τραγουδίστρια. Η Sophie διδάχθηκε αρχικά πιάνο από τη μητέρα της και τις μεγαλύτερες αδερφές της και αυτή με τη σειρά της δίδαξε στα μικρότερα αδέρφια της. Συνέχισε με τον Siegmund Lebert, ο οποίος ήταν ενεργός στο Μόναχο εκείνη την εποχή, όπου αργότερα ίδρυσε τη Μουσική Σχολή της Στουτγάρδης. Γρήγορα φάνηκαν οι σπουδαίες επιδόσεις της στο πιάνο, αλλά ο πατέρας της δεν συμφωνούσε με τη συνέχιση των σπουδών της σε Ωδείο, ο οποίος αρρώστησε βαριά και έφυγε από τη ζωή όταν η Sophie ήταν εννέα χρονών.
Μετά τον θάνατο του πατέρα της, σπούδασε στο Βασιλικό Ωδείο με τους Rheinberger, Leonhard and Julius von Kolb και ιδιωτικά με τον Friedrich Niest. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η μελέτη της διαρκούσε δέκα με δώδεκα ώρες την ήμέρα (!) Έκανε το επιτυχημένο ντεμπούτο στην εφηβεία της σε μια συναυλία της Μουσικής Ακαδημίας στο Μόναχο, παρουσιάζοντς το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα έργο 79 του Carl Maria von Weber. Στη συνέχεια άρχισε να διοργανώνει τις δικές της συναυλίες και να πραγματοποιεί περιοδείες, η μεγαλύτερη από τις οποίες την οδήγησε στην Ελβετία, λίγα χρόνια αργότερα. Καθοριστικές για την αναγνωρισιμότητά της στη βόρεια Γερμανία ήταν δύο παραστάσεις, ένα χρόνο μετά στο Gewandhaus της Λειψίας, την πιο φημισμένη γερμανική αίθουσα συναυλιών της εποχής, όπου έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Ακολούθησε μια επίσκεψη στο Βερολίνο, κατά την οποία γνώρισε τον σπουδαίο πιανίστα Carl Tausig και τον διάσημο μαέστρο Hans von Bülow, όπου και έγινε μαθήτριά τους. Σε μια επίσκεψή της στη Βιέννη, γνώρισε τον Franz Liszt, με τον οποίο παρέμεινε στενή φίλη μέχρι τον θάνατό του. Ο Liszt θεωρούσε τη Sophie Menter ως την καλύτερη πιανίστα της εποχής της, κυρίως από τη στιγμή που ερμήνευσε το κοντσέρτο του σε Μι ύφεση μείζονα και την αποκαλούσε ως «Η μόνη μου κόρη στο πιάνο». Ωστόσο, δεν έγινε μαθήτριά του, καθώς εκείνη είχε ήδη ολοκληρώσει την εκπαίδευσή της όταν γνωρίστηκαν.
Η Sophie Menter έγινε πιανίστα της αυλής του πρίγκιπα Konstantin von Hohenzollern-Hechingen στο Löwenberg της Silesia. Στα εικοσιέξι της χρόνια παντρεύτηκε τον σπουδαίο βιολοντσελίστα David Popper με τον οποίο απέκτησαν μια κόρη την Celeste. Περιόδευσαν και συνέπραξαν μουσικά σε όλη την Ευρώπη. Δυστυχώς όμως, ο γάμος τους κράτησε μόνο δεκαέξι χρόνια. Στη συνέχεια, διορίστηκε στο Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης ως καθηγήτρια πιάνου και βιρτουόζος στη μουσική δωματίου. Εκεί ανέπτυξε στενές επαφές με τους Rubinstein, Tchaikovsky και Rimsky-Korsakov. Κατευθυνόμενη στη Βρετανία έπαιξε με τον Dvořák και τον Sarasate.
Ήταν μια έξυπνη, όμορφη και εντυπωσιακή γυναίκα με εργασιακή ηθική και ευσυνειδησία. Είχε επίσης, μια ιδιαίτερη αγάπη στις γάτες, όπως εξάλλου και ο Shostakovich. Ονόμασε την αγαπημένη της γάτα Klecks ή Spot. Στις συναυλίες της την είχε μαζί της σε ένα καλάθι στα παρασκήνια (!)
Πήρε τον τίτλο «Πιανίστα μουσικής δωματίου» από τον Αυτοκράτορα της Αυστρίας, ενώ η Βρετανία της απένειμε τον τίτλο «Τιμητικό μέλος της Βασιλικής Φιλαρμονικής Εταιρείας».
Έγραψε έργα κυρίως για πιάνο. Το συναυλιακό της έργο «Ουγγρικές τσιγγάνικες μελωδίες» για δύο πιάνα, διασκευάστηκε από τον Liszt και ενορχηστρώθηκε από τον Tchaikovsky. Η Sophie και ο Tchaikovsky συνεργάστηκαν για να ερμηνεύσουν το έργο. Ο συνθέτης της αφιέρωσε το έργο του «Concert Fantasia». Ακόμα και μετά τον πρόωρο και απροσδόκητο θάνατο του Tchaikovsky, εκείνη συνέχισε να περιοδεύει με αυτό, παρουσιάζοντάς το μέχρι και το Λονδίνο. Έχουν διασωθεί τρεις επιστολές του Tchaikovsky προς τη Menter.
Η Sophie αγόρασε το κάστρο του Itter στην Αυστρία, για να περνάει τα καλοκαίρια της, όπου φιλοξένησε αρκετούς σπουδαίους μουσικούς. Πουλώντας το μετά από μερικά χρόνια, εγκαταστάθηκε σε μια εξοχική κατοικία στο Schorndorf της Γερμανίας, κοντά στο Μόναχο, όπου είχε περιφραγμένη μια μεγάλη έκταση με συρματόπλεγμα για τις γάτες της. Έναν χρόνο πριν πεθάνει μετακόμισε στο Μόναχο για να ζήσει με την μαθήτριά της και φίλη της, ουγγαρέζα πιανίστα Alice Ripper.
Απεβίωσε τον Φεβρουάριο του 1918.
«…μείγμα δεξιοτεχνίας και κομψότητας· έναν σπουδαίο, στρογγυλό και γεμάτο τόνο Liszt· φλογερό ταμπεραμέντο· ένα αρρενωπό βάρος στα πλήκτρα· πλαστικότητα· μια ολοκληρωμένη, διακεκριμένη τέχνη σχήματος και μορφής· στην οποία η ψυχή, το πνεύμα και η τεχνική
συνδυάζονται αρμονικά και ενωμένα»
Walter Nieman
Κριτικός
«Τη ζήλευα τρομερά… Παίζει τα πάντα απ’έξω και έχει μια όμορφη σύλληψη. Έδωσε τη συναυλία της εντελώς μόνη, εκτός από το ότι κάποιος τραγούδησε μερικά τραγούδια και στο τέλος ο Carl Tausig έπαιξε ένα έργο για δύο πιάνα μαζί της, στο οποίο πήρε το δεύτερο ρόλο»
Amy Fay-πιανίστα
Music Study in Germany, Απομνημονεύματα
«Πιανίστα εξαιρετικής δεξιοτεχνίας… μια ασύγκριτη πιανίστα… μια πιανίστα ανώτατης βαθμίδας»
Franz Liszt
«Η Sophie Menter έμενε έξω από το Μόναχο με πενήντα γάτες. Μισούσε τους ανθρώπους και μισούσε την κόρη της. Θυμάμαι ότι είχε έναν τεράστιο κήπο περιτριγυρισμένο από συρματόπλεγμα, για να κρατάει τις γάτες μέσα. Τέλος πάντων, ήταν μια πολύ εντυπωσιακή κυρία, ακόμα πανέμορφη. Και ακόμα πολύ κομψή, με πολλά υπέροχα κοσμήματα. Μας είπε ότι τα κοσμήματα της τα είχαν χαρίσει στη Ρωσία οι βασιλιάδες – ενώ έπαιζε, οι άνθρωποι έσκιζαν τα κοσμήματά τους και τα πετούσαν στη σκηνή, στα πόδια της»
Claudio Arrau, Πιανίστας
Πηγές:
https://femalecomposers.org/artists/menter-sophie/
https://en.wikipedia.org/wiki/Sophie_Menter
https://en.tchaikovsky-research.net/pages/Sophie_Menter
https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/menter-sophie-1846-1918
