ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Lucrezia Orsina Vizzana (1590-1662)
Ursula
Ιταλίδα συνθέτιδα, τραγουδίστρια και οργανίστα.
H Lucrezia Orsina Vizzana γεννήθηκε στη Μπολόνια το 1590 από οικογένεια πατρικίων που έχει τις ρίζες της τον 13ο αιώνα. Μάλιστα, κάποια από τα μέλη της διακρίθηκαν στον στρατό, στον τομέα των σπουδών, στην εκκλησιαστική τους σταδιοδρομία και στην κυβέρνηση της πόλης. Το 1563 οι αδελφοί Giasone, Pompeo και Camillo di CamilloVizzani δημιούργησαν την Accademia degliOziosi στο σπίτι τους στη Via Santo Stefano.
Σε ηλικία των οκτώ ετών, χάνει τη μητέρα της και μαζί με τη αδερφή της μπαίνουν στο μοναστήρι Camaldolese της S. Cristina dellaFondazza στη Μπολόνια. Εδώ διδάχτηκε μουσική από τη θεία της, Camilla Bombacci, η οποία ήταν οργανίστρια του μοναστηριού και από τον Ottavio Vernizzi, που ήταν ο μουσικός διευθυντής. Στα δεκαέξι της χρόνια πήρε το μοναχικό σχήμα και υιοθέτησε το θρησκευτικό όνομα Donna Lucrezia Orsina ή Ursula.
Μέσα στο μοναστήρι υπήρχε έντονο μουσικό κλίμα καθώς, πολλές μοναχές υψηλόβαθμες και μη έπαιζαν όργανο, τραγουδούσαν, συνέθεταν, δίδασκαν η μία την άλλη. Όλη αυτή η καλλιτεχνική έκφραση επιβεβαιώνει τη φήμη του μοναστηριού ως ένα κατεξοχήν μουσικό μέρος στη Μπολόνια του 17ου αιώνα. Παρά τις απαγορεύσεις που είχαν εκδοθεί από τις εκκλησιαστικές αρχές, οι οποίες επέτρεπαν στις μοναχές το μονόφωνο τραγούδι (το πολύ με την προσθήκη δεύτερης φωνής) και το εκκλησιαστικό όργανο ως μοναδικό όργανο, το μοναστήρι της S. Cristina ήταν φημισμένο για τις «παραστάσεις» πολυφωνικής φωνητικής μουσικής, κάποιες φορές με διπλή χορωδία και συνοδεία ποικιλίας οργάνων. Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο γινόταν προσπάθεια να διατηρηθείένα επίπεδο μουσικής απόδοσης ίσο με την ποιότητα που υπήρχε έξω από το μοναστήρι.
Μέσα σ’ αυτόν τον μουσικό οίστρο η Lucrezia συνθέτει επηρεασμένη από το θρησκευτικό κλίμα, από την κοσμική μουσική, αλλά και από την ομορφιά του στυλ Monteverdi. Έτσι δημιουργήθηκε το «Componimenti musica de motets concertati a una emuli voci», η μοναδική συλλογή μουσικής που κυκλοφόρησε ποτέ μια μοναχή της Μπολόνια. Πρόκειται για μια συλλογή είκοσι κομματιών στα λατινικά, δέκα για σόλο φωνή, οκτώ για δύο φωνές και δύο για τρεις και για τέσσερις φωνές, με συνεχές μπάσο, που αντικατοπτρίζει πλήρως το μουσικό ύφος της εποχής, χωρίς να κρύβει τις έντονες επιρροέςαπό τα είδη μουσικής που προαναφέρθηκαν. Η μουσική της περιείχε φωνητική διακόσμηση, αποκηρυστική φρασεολογία, απροετοίμαστη και άλυτη παραφωνία και μακρινά διαστήματα.
Ωστόσο, η μουσική της συνθέτριας εκπέμπεικαι μια πολύ παλαιότερη πρακτική της γυναικείας πνευματικότητας που εκτείνεται στον ύστερο Μεσαίωνα, σε αντίθεση με τις νέες θρησκευτικές παραδόσεις για τις γυναίκες. Τα περισσότερα από τα μοτέτα της δημιουργήθηκαν για τις γιορτές, αντανακλώντας πολλές λειτουργικές, καλλιτεχνικές και λατρευτικές στιγμές της ζωής του μοναστηριού. Κάποια μοτέτα όμως, παραπέμπουν στην εσωτερική διαμάχη του μοναστηριού και στην κατοπινή παρακμή του. Το 1622, μια ανώνυμη επιστολή στάλθηκε στον καρδινάλιο Αρχιεπίσκοπο Ludovico Ludovisi στη Ρώμη αναφέροντας πολλά σκάνδαλα και ζητήματα στο μοναστήρι, ειδικά το θέμα των συγκρούσεων μέσα στη μονή. Ακολούθησε μια μακρά έρευνα στο μοναστήρι που προκάλεσε πολλές ακόμη εσωτερικές διαμάχες μεταξύ των μοναχών. Αποκαλύφθηκε ότι μεγάλο μέρος της αναστάτωσης και των αντιπαλοτήτων ήταν αποτέλεσμα της έντονης μουσικής ζωής του μοναστηριού.
H Lucrezia Orsina Vizzana πέθανε στη Μπολόνια, στην S. Cristina, το 1662. Τα σκοτεινά γεγονότα στα οποία είχε εμπλακεί τομοναστήρι τα οποία και υπέστη για είκοσι πέντε χρόνια, είχαν οδηγήσει την Lucrezia Vizzani να αποσυρθεί σταδιακά από τη μουσική ενασχόληση, να τερματίσει τη μουσική της σταδιοδρομία και να οδηγηθεί τελικά στην τρέλα. Το μοιρολόγι της μονής την περιγράφει ως «ένα εξαιρετικά ευσεβές άτομο, που μαστίζεται από πολυάριθμα προβλήματα υγείας, των οποίων η ψυχική ασθένεια απέκλεισε την πρόσβαση στο ανώτατο μοναστικό αξίωμα»!!
