ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Laura Constance Pistolekors Netzel (1839–1927)
«Ν. Lago»
«Η αναγνώριση των γυναικών ως συνθέτριες
ήταν η κινητήρια δύναμή μου»
Laura Netzel
Σουηδέζα συνθέτρια, πιανίστρια, τραγουδίστρια και μαέστρος
ευγενούς φινλανδικής καταγωγής.
Η Laura Constance Pistolekors γεννήθηκε το 1839 στο Rantasalmi της Φινλανδίας. Ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά της οικογένειας, καθώς η μητέρα της πέθανε αμέσως μετά τη γέννησή της. Μετά το θλιβερό συμβάν, ο πατέρας της πήρε την οικογένειά του και εγκαταστάθηκε στη Στοκχόλμη. Έδειξε το ταλέντο της στη μουσική από πολύ νεαρή ηλικία. Έλαβε την πρώτη της μουσική εκπαίδευση από τον Maurits Giziko. Αργότερα ολοκλήρωσε σπουδές φωνητικής με τον τραγουδιστή της όπερας Julius Gunter και σπουδές πιάνου με τον Βιεννέζο βιρτουόζο του πιάνου Anton Doοre. Εντρύφυσε στη σύνθεση με τους Wilhelm Heinze και Charles-Marie Vidor.
Στο σπίτι των παιδικών της χρόνων, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή, διοργανώνονταν συχνά τα λεγόμενα «μουσικά σαλόνια». Μέσα από αυτά μάθαινε και προετοιμάζονταν, ώστε να γίνει μια απόλυτα ολοκληρωμένη μουσικός. Έκανε το ντεμπούτο της στην ηλικία των δεκαοκτώ χρόνων με το Κοντσέρτο για πιάνο σε Σολ ελάσσονα του Ignaz Moscheles και την ορχήστρα της Αυλής. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Stockholms Dagblad», η Laura θαυμαζόταν για την «απτή ηρεμία» και την «αυτοπεποίθησή της». Τα επόμενα χρόνια, ήταν αρκετά δραστήρια ως σολίστ και ως ερμηνεύτρια μουσικής δωματίου, σε συναυλίες της Αρμονικής Εταιρείας.
Στα εικοσιεπτά της χρόνια παντρεύτηκε και δημιούργησε μια όμορφη οικογένεια με τέσσερα παιδιά. Η αφοσίωσή της στους καινούριους της ρόλους την απέτρεψε από τις πολλές εμφανίσεις κι έτσι ασχολήθηκε περισσότερο με τη σύνθεση. Το ντεμπούτο της ως συνθέτρια έγινε όταν η New Harmony Company της Στοκχόλμης παρουσίασε μερικές από τις συνθέσεις της για γυναικείες φωνές σε συναυλία. Τα έργα της παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά με το ψευδώνυμο «N. Lago». Το 1891 η ανωνυμία αποκαλύφθηκε όταν το γυναικείο περιοδικό «Idun» την παρουσίασε με ένα πορτρέτο και μια βιογραφία και δημοσίευσε δύο από τα τραγούδια της. Στο άρθρο του περιοδικού περιγράφεται ως πρωτοπόρος μεταξύ των Σουηδών γυναικών συνθετριών. Το έργο της θεωρήθηκε ότι αποκαλύπτει «ανδρική δύναμη στην έμπνευση και την επεξεργασία», ένας αξιόλογος χαρακτηρισμός και μια σπουδαία αναγνώριση.
Δεν χρειάστηκε ποτέ να χρησιμοποιήσει τη μουσική της για να κερδίσει τα προς το ζην. Για πολλά χρόνια διοργάνωνε εκδηλώσεις και διηύθυνε συναυλίες, τα έσοδα των οποίων χρησιμοποιήθηκαν για φιλανθρωπικούς σκοπούς, γεγονός που νομιμοποίησε την επιδίωξη για μια επικερδή εργασία που ήταν κοινωνικά αποδοκιμασμένη για μια ευγενή γυναίκα. Σ’ αυτές τις συναυλίες συχνά συμμετείχαν σπουδαίοι Σουηδοί και ξένοι καλλιτέχνες, μαζί με νέους, ανεξάρτητους μουσικούς, όπου ερμήνευαν τη μουσική της Laura, αλλά και δική τους.
Έγραψε ορχηστρικά, μουσική δωματίου, μουσική για πιάνο, φωνητικές και χορωδιακές συνθέσεις. Σπουδαιότερο έργο της θεωρείται το «Stabat Mater». Η μουσική της θεωρήθηκε τολμηρή, πρωτότυπη και διαποτισμένη με σκανδιναβικό τόνο. Οι περισσότερες από τις συνθέσεις της βασίζονται στο υστερορομαντικό ύφος, με χρωματικά στοιχεία και με κάποια χαρακτηριστικά σύγχρονης γαλλικής μουσικής. Το έργο της έλαβε καλές κριτικές σε γαλλικά μουσικά περιοδικά. Επαινέθηκε για το «μελωδικό της πνεύμα, τις τολμηρές αρμονίες και ταυτόχρονα τη σταθερή της άνεση». Τα τραγούδια θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολα και περίπλοκα, τόσο ως προς τη μελωδία όσο και ως προς την αρμονία. Στην Παγκόσμια Έκθεση του Σικάγο το 1893, της ανατέθηκε να προεδρεύσει και να ηγηθεί των γυναικείων τεχνών. Μαζί με άλλες τρεις γυναίκες συνθέτριες συντοπίτισσες, θεωρείται ότι ανήκει στην πρώτη θέση των Σουηδών συνθετών του 19ου αιώνα.
Η Laura Netzel διατήρησε εξαιρετική σωματική ανθεκτικότητα και πνευματική διαύγεια μέχρι τα βαθιά της γεράματα, καθώς εξακολουθούσε να ερμηνεύει τις συνθέσεις της από μνήμης. Πέθανε τον Φεβρουάριο του 1927, υπερπλήρης από τις ευλογίες της επίγειας ζωής της.
«Η Lago αντιμετώπισε δυσκολίες στον πολιτιστικό τομέα, λόγω του ότι ήταν γυναίκα. Αν ήταν άνδρας θα είχε τύχει εντελώς διαφορετικής στάσης»
Eugène Borrel
Γάλλος Βιολιστής και Μουσικολόγος
The Musical Courier of New York
Πηγές:
https://www.swedishmusicalheritage.com/composers/netzel-laura/
https://www.naxos.com/Bio/Person/Laura_Netzel/71770
https://en.wikipedia.org/wiki/Laura_Netzel
