ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Elfrida Andrée (1841–1929)
«Θα ήταν πιο εύκολο να αποσπάσω ένα κομμάτι βράχου από τους γκρεμούς παρά να με χωρίσουν από τον σκοπό μου: να εξυψώσω τις γυναίκες!»
Elfrida Andrée
Σουηδή συνθέτρια, οργανίστα και μαέστρος.
Η Elfrida Andrée γεννήθηκε στοVisby της Σουηδίας στο νησί Gotland το 1841. Ο πατέρας της ήταν γιατρός, η μητέρα της καταγόταν από επιφανή οικογένεια κληρικών και αγαπούσαν και οι δύο τη μουσική. Όλα τα παιδιά της οικογένειας έλαβαν εξαιρετική μόρφωση στις επιστήμες και τις τέχνες, ανεξάρτητα από το φύλο. Στην εφηβεία της ξεκίνησε μουσικές σπουδές στο Ωδείο της Στοκχόλμης, όπου σπούδασε όργανο και σύνθεση στην πορεία. Είχε καθηγητές τον Σουηδό Ludvig Norman συνθέτη, μαέστρο και πιανίστα και τον Δανό Niels Gade, σπουδαίο συνθέτη, μαέστρο, οργανίστα και βιολιστή. Ήταν η πρώτη γυναίκα που διακπαιρέωσε με επιτυχία τις εξετάσεις Οργάνου στη Σουηδία.
Στο ξεκίνημα της καριέρας της αντιμετώπισε δυσκολίες, καθώς η νομοθεσία προέβλεπε πως οι ανύπαντρες γυναίκες άνω των είκοσι πέντε ετών δεν ήταν επιτρεπτό να κατέχουν μόνιμες θέσεις ως οργανίστριες σε εκκλησίες. Τόσο η ίδια όσο και ο πατέρας της άσκησαν επανειλημμένα πιέσεις στο σουηδικό κοινοβούλιο για αλλαγή του νόμου με αίσιο αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου έγινε οργανίστρια στον Καθεδρικό Ναό του Gothenburg, θέση που κράτησε μέχρι τον θάνατό της. Παρέδιδε επίσης μαθήματα πιάνου και εκκλησιαστικού οργάνου, κυρίως σε νεαρές γυναίκες. Ήταν ενεργό μέλος των σαλονιών μαζί με τους μαθητές της και η ίδια διοργάνωνε με επιτυχία συναυλίες απλές ή μεγαλεπίβολες.
Λίγο πριν τη χαραυγή του 20ου αιώνα, η Elfrida έγινε μέλος του κατεστημένου του Gothenburg. Ήρθε σε επαφή με τη συνθέτρια Agathe Backer Gröndahl στη Νορβηγία και με τις Helena Munktell, Valborg Aulin και Laura Netzel στη Σουηδία. Η τελευταία που ζούσε στη Στοκχόλμη συμμετείχε ενεργά στον αγώνα για την προώθηση της γυναικείας μουσικής. Στην Κοπεγχάγη πραγματοποιήθηκε μια έκθεση με τίτλο Kvindernes Udstilling fra Fortid og Nutid («Γυναικεία έκθεση από την εποχή του παρελθόντος και του παρόντος») με στόχο την ενημέρωση του κοινού για τη ζωή και το έργο των γυναικών. Επρόκειτο λοιπόν, να δοθεί μια συναυλία στην έκθεση με μουσική γραμμένη από γυναίκες και επιλέχθηκε το δεύτερο κουαρτέτο εγχόρδων της Elfrida. Ωστόσο, αποδείχθηκε δύσκολο να βρεθούν γυναίκες που μπορούσαν να παίξουν έγχορδα όργανα σε τόσο υψηλό επίπεδο. Μετά από αναζήτηση γυναικών που μπορούσαν και ήθελαν να παίξουν το κομμάτι, τελικά ερμηνεύτηκε από τέσσερις σκανδιναβές γυναίκες. Αυτή ήταν πιθανώς η πρώτη φορά που ένα κουαρτέτο εγχόρδων που συνθέθηκε από γυναίκα ερμηνεύτηκε δημόσια και από γυναίκες μουσικούς.
Η Elfrida Andrée έγραψε έργα για εκκλησιαστικό όργανο, μία όπερα σε υστερορομαντικό ύφος με βαγκνερικές επιρροές, δύο συμφωνίες σε γερμανικό ρομαντικό ύφος, διάφορα έργα για συμφωνική ορχήστρα, έργα μουσικής δωματίου που είναι επηρεασμένα από τον Mendelssohn με σουηδικό λαϊκό ύφος, δύο λειτουργίες, έργα για βιολί, για πιάνο, lieder, μια χορωδιακή μπαλάντα και άλλα ενδιαφέροντα. Μετά τον θάνατό της, αφού μεσολάβησαν κάποια χρόνια σιγής, η Σουηδή μουσικολόγος Eva Öhrström έφερε το έργο της στην επιφάνεια τη δεκαετία του 1980.
Η Elfrida Andrée ήταν πρότυπο συνθετών. Πήρε τον τίτλο «Επικεφαλής των Συναυλιών του Εργατικού Ινστιτούτου του Gothenburg» και ήταν η πρώτη Σουηδή που διηύθυνε συμφωνική ορχήστρα. Κέρδισε το βραβείο «Litteris et Artibus» και εξελέγη στη νεοσύσταστη «Ένωση Σουηδών Συνθετών», η οποία είχε μόνο τρία γυναικεία μέλη.
Πέθανε στο Gothenburg το 1929 και είναι θαμμένη στο Βόρειο Κοιμητήριο στη Solna.
Πηγές:
https://en.wikipedia.org/wiki/Elfrida_Andr%C3%A9e
https://skbl.se/en/article/ElfridaAndree
Elfrida Andrée , www.skbl.se/sv/artikel/ElfridaAndree, Svenskt kvinnobiografiskt leksikon (άρθρο της Eva Öhrström), ανακτήθηκε στις 10-05-2026
