ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Clara Wieck Schumann (1819 – 1896)
2ο μέρος (τελευταίο)
Η Clara και ο Robert παντρεύτηκαν το 1840 στη Λειψία, όπου και πέρασαν τα πρώτα χρόνια του γάμου τους. Ο Robert της χάρισε ένα πιάνο των Breitkopf & Härtel για γαμήλιο δώρο. Το ζευγάρι δέχονταν στο σαλόνι του σπιτιού τουπολλούς επισκέπτες, ενώ ταυτόχρονα ψυχαγωγούνταν με θέατρο, συναυλίες, περιπάτους, ταξίδια, καθώς και με την πλήρη οικογενειακή ευτυχία. Η Clara συνέχιζε να δίνει συναυλίες, αλλά είχε λίγο χρόνο για να συνθέσει και να εξασκηθεί. Ο Robert την ενθάρρυνε συνεχώς να συνεχίσει τη σύνθεση και αγωνίστηκε επίσης για την εκτύπωση των έργων της. Σύντομα όμως, άρχισαν να διακρίνονται στον Robert τα πρώτα σημάδια μιας κληρονομικής νευρασθένειας.
Μετά από τέσσερα χρόνια οι Schumannμετακόμισαν στη Δρέσδη, ελπίζοντας ότι το καλό κλίμα της πόλης θα βελτίωνε την κατάσταση της υγείας του Robert. Το κύριο μέλημα της Clara ήταν να φροντίσει τον σύζυγό της και να βελτιώσει τη δική της καριέρα. Γέννησε τέσσερα παιδιά, παρέδιδε μαθήματα πιάνου, πραγματοποιούσε συναυλίες και συνέθεσε μερικά από τα καλύτερα έργα της. Το ζευγάρι ταξίδεψε στη Μόσχα και στην Αγία Πετρούπολη, στη Βιέννη και στο Βερολίνο, γνωρίζοντας αξιόλογους ανθρώπους της Τέχνης.
Το 1850, ο Robert κλήθηκε από τον Δήμο του Düsseldorf να αναλάβει τη θέση του μουσικού διευθυντή. Στο μεταξύ, γεννήθηκαν και τα υπόλοιπα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Το ζευγάρι γνώρισε τον διάσημο Ούγγρο βιολονίστα Joseph Joachim και τον φίλο του, τον νεαρό Γερμανό συνθέτη και πιανίστα Johannes Brahms. Μαζί με τον Joachim, η Clara έδωσε πολλές συναυλίες τις επόμενες δεκαετίες, συνοδευόμενη επίσης από τη σύζυγό του, Amalia Schneivais, διάσημη alto. Μέσα σε όλες τις ασχολίες που είχε ως πολύτεκνη μητέρα και γυναίκα καριέρας, βοηθούσε και τον σύζυγό της στις πρόβες του με την ορχήστρα. Η εργασία του Robert, όμως, ως μαέστρου, επιβάρυνε όλο και περισσότερο την υγεία του, η οποία άρχισε να επιδεινώνεται ραγδαία. Σύντομα εγκατέλειψε την εργασία του και ξεκίνησε μια περιοδεία συναυλιών στην Ολλανδία με την αγαπημένη του Clara. Αυτή η περίοδος της ζωής τους ήταν η πιο επιτυχημένη και για τους δύο, αφού οι συνθέσεις του Robert και οι ερμηνείες της Claraέτυχαν θερμών επευφημιών.
Τον χειμώνα του 1954, ο Robert έκανε απόπειρα αυτοκτονίας στον Ρήνο ποταμό και στη συνέχεια μεταφέρθηκε σε ιδιωτική ψυχιατρική κλινική, κοντά στη Βόννη. Οι γιατροί ανάγκασαν την Clara και τα παιδιά να κρατήσουν απόσταση από τον ασθενή. Για να εξασφαλίσει τα προς το ζην για την οικογένειά της και να αποσπάσει την προσοχή της από τη θλίψη της, συνέχισε να δίνει πολλές συναυλίες. Επισκέφθηκε σε περιοδεία την Ολλανδία και την Αγγλία. Συνάντησε ξανά τον σύζυγό της λίγο πριν πεθάνει τον Ιούλιο του 1856.
Ήταν μόλις τριανταεπτά ετών όταν έμεινε χήρα και έπρεπε να φροντίσει μόνη της τον εαυτό της και τα επτά παιδιά της (το ένα είχε πεθάνει σε βρεφική ηλικία). Σε επιστολές προς τους φίλους της ανέφερε ότι δεν θα ξαναγίνει ποτέ χαρούμενη. Συνέχισε να περιοδεύει και να αναδεικνύει τις συνθέσεις του πολυαγαπημένου της συζύγου και τις δικές της, σε πολλές χώρες της Ευρώπης, έχοντας στο πλευρό της μια από τις κόρες της.
Είκοσι χρόνια μετά τον θάνατο του Robert, η Clara προσλήφθηκε στο «Dr. Hoch’sche Conservatorium» στη Φρανκφούρτη, ως η πρώτη και μοναδική γυναίκα εκείνη την εποχή και εργάστηκε εκεί ως δασκάλα. Μαθητές από την Αγγλία, την Αμερική και διάφορες ευρωπαϊκές χώρες έρχονταν κοντά στη διάσημη πιανίστρια. Οι κόρες της τη βοηθούσαν, επειδή η ίδια δίδασκε μόνο προχωρημένους μαθητές με προοπτική το επάγγελμα κι όχι απλά τη γνώση.
Στα χρόνια που έζησε στη Φρανκφούρτη, η Clara εργαζόταν επίσης για την έκδοση των έργων του συζύγου της. Είχε μια πολύ τεταμένη αλληλογραφία με τον εκδότη της Λειψίας, Hermann Hertel σχετικά με την πλήρη έκδοση των έργων του Robert Schumann, κάτι που διαπραγματεύονταν επίσης με τον Johannes Brahms, ο οποίος συμμετείχε σε αυτήν την έκδοση. Το 1886, η σπουδαία Clara δημοσίευσε τη λεγόμενη «Διδακτική Έκδοση» των έργων για πιάνο του συζύγου της, την οποία σχολίαζε με οδηγίες της δικής της ερμηνείας.
Η Clara Schumann διαμόρφωσε με επιβλητικό τρόπο τη μουσική σκηνή της εποχής της. Χάρη σε αυτήν, επιτεύχθηκε μια αλλαγή στην αντίληψη των προγραμμάτων συναυλιών, καθώς δόθηκε έμφαση στις ερμηνείες πιο απαιτητικών συνθέσεων των Bach, Mozart, Beethoven και Brahms και όχι στην παρουσίαση κυρίως έργων για βιρτουόζους. Η άμεση αποδοχή της οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι γνώρισε στο κοινό τις συνθέσεις του συζύγου της στις συναυλίες της. Πολλές από τις δημιουργίες του έκαναν το ντεμπούτο τους χάρη σε αυτήν και ειδικά μετά τον θάνατό του, θεώρησε αποστολή της να μοιραστεί το έργο του με το κοινό. Σ’ αυτό ακριβώς τη βοήθησε ο πιστός φίλος της οικογένειας Johannes Brahms, ο οποίος ήταν βαθιά ερωτευμένος μαζί της και της εμπιστεύτηκε την πρώτη παράσταση των έργων του. Οι συνθέσεις της ίδιας της Clara Schumann διακρίθηκαν για τον νεωτερισμό τους και θεωρήθηκαν από τα καλύτερα δείγματα ρομαντικής μουσικής.
Ο αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β’ την τίμησε με το «Μεγάλο Μετάλλιο για την Τέχνη». Η τελευταία της δημόσια εμφάνιση πραγματοποιήθηκε στη Φρανκφούρτη το 1891. Υπέφερε από ρευματισμούς, αλλά συνέχιζε να παίζει πιάνο. Εκτός από τον θάνατο του συζύγου της και του ενός παιδιού της, έπρεπε να αντιμετωπίσει και τον θάνατο άλλων τριών παιδιών της οικογένειας.
Η Clara Wieck Schumann έφυγε από τη ζωή μετά από δύο εγκεφαλικά επεισόδια, τον Μάιο του 1896 και είναι θαμμένη στη Βόννη, δίπλα στον αγαπημένο της Robert.
Έξι από τα οκτώ παιδιά του ζεύγους Schumann
«Χωρίς τη μουσική, την αυτοπειθαρχία και το εκπαιδευτικό υπόβαθρο, για το οποίο είμαι ευγνώμων στον πατέρα μου, δεν θα είχα καταφέρει να επιβιώσω στη ζωή μου με όσα όμορφα και άσχημα που μου έχουν συμβεί»
Clara Wieck Schumann
«Η εκτέλεση της τέχνης είναι ένα μεγάλο μέρος της ζωής μου,
είναι ο αέρας που αναπνέω!»
Clara Wieck Schumann
σε επιστολή προς τον
Johannes Brahms
«Με ολοκληρώνεις ως συνθέτη, όπως κι εγώ. Κάθε σκέψη σου πηγάζει από την ψυχή μου, όπως πρέπει και να σε ευχαριστήσω για όλη μου τη μουσική»
Robert Schumann
«Η μουσική τους είναι τόσο βαθιά συνδεδεμένη που πραγματικά δεν μπορείς να την ξεχωρίσεις. Από την αρχή, ήταν τόσο βαθιά δεμένοι, πάντα άκουγαν και μοιράζονταν, συμβουλεύονταν και συνεργάζονταν. Είναι σαν όλη η μουσική πουπαρήγαγαν να φέρει και τα δύο σύνολα γονιδίων»
Πιανίστρια – Lara Downs, New York Times
Για Clara και ο Robert Schumann
«Απαλλαγμένη από κάθε κοσμικότητα και εξωτερικότητα,
υπηρετούσε μόνο την αληθινή τέχνη»
Μαθήτρια της Clara
Απομνημονεύματα 1829
Πηγές:
https://www.schumann–portal.de/Part_II.html
https://www.naxos.com/Bio/Person/Clara_Schumann/24836
https://will.illinois.edu/clefnotes/entry/clara-schumann-unsung-musical-powerhouse
