ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Agathe Ursula Backer Grøndahl (1847 – 1907)
Νορβηγή συνθέτρια και πιανίστρια.
Η Agathe Ursula Backer Grøndahl γεννήθηκε στο Holmestrand της Νορβηγίας τον χειμώνα του 1847 σε μια πλούσια πολύτεκνη οικογένεια που αγαπούσε τις τέχνες. Έδειξε νωρίς το ταλέντο της και την αγάπη της για τη μουσική, αλλά οι γονείς της προέβαλλαν αντίσταση. Στα δέκα της χρόνια, η οικογένεια μετακόμισε στο Όσλο, όπου, πείθοντας η μικρή τους γονείς της για τις μουσικές της φιλοδοξίες, είχε την ευκαιρία να σπουδάσει με τους Νορβηγούς συνθέτες και πιανίστες Halfdan Kjerulf και Ludvig Mathias Lindeman. Στη συνέχεια, κατευθύνθηκε στη Neue Akademie der Tonkunst στο Βερολίνο, όπου σπούδασε σύνθεση με τους Theodor Kullak και Richard Wüerst.
Οι γονείς της την αποθάρρυναν έντονα για την καριέρα της ως ερμηνεύτρια, πιστεύοντας ότι δεν άρμοζε για μια γυναίκα. Πίστευαν ότι ήταν πιο κατάλληλη για τη ζωή ως νοικοκυρά. Σε μια επιστολή προς τον δάσκαλό της Kjerrulf, έγραψε: «Δεν καταλαβαίνω πώς εσύ και οι γονείς μου θα μπορούσατε να έχετε αντίρρηση στο γεγονός ότι θέλω να γίνω αυτό που αποκαλούμε γυναίκα καλλιτέχνης…Μου φαίνεται ότι ένα όμορφο, ανεξάρτητο μέλλον για μια γυναίκα μπορεί να βρεθεί στην απλή πράξη της προσπάθειας, να είναι σε θέση να προσφέρει μια ευχάριστη εμπειρία στους ανθρώπους, ειδικά αν αυτό το μέλλον περιλαμβάνει έναν τρόπο να ταξιδέψει και να δει λίγο τον κόσμο! Αλλά ο χρόνος θα κρίνει. Απλώς νιώθω ότι υπάρχει κάτι μέσα μου που δεν θα μου δώσει ποτέ ηρεμία…γιατί αγαπώ την τέχνη τόσο πολύ, που η επιθυμία να την κατακτήσω είναι απερίγραπτη».
Επιστρέφοντας στο Όσλο, έκανε την πρώτη της εμφάνιση με την ερμηνεία του 5ου κοντσέρτου του Beethoven, συνοδεία της Φιλαρμονικής, υπό τη διεύθυνση του Edward Grieg. Μία σύσταση του βιρτουόζου βιολιστή και συνθέτη Ole Bull, την οδήγησε σε περαιτέρω σπουδές με τον Hans von Bülow στη Φλωρεντία και στη συνέχεια με τον Franz Liszt στη Βαϊμάρη.
Στα εικοσιεπτά της χρόνια παντρεύτηκε τον μαέστρο και καθηγητή τραγουδιού Olaus Andreas Grøndahl, με τον οποίο απέκτησαν τέσσερα παιδιά.
Έχτισε μια εξαιρετική καριέρα ως πιανίστρια με μια σειρά από συναυλίες στις σκανδιναβικές χώρες, παίζοντας επίσης με μεγάλη επιτυχία στο Παρίσι και στο Λονδίνο. Είχε πάντα στο πλευρό της εξαιρετικούς συνεργάτες, όπως οι Ole Bull, Nina και Edward Grieg.
Η Agathe αρχικά επέμεινε τόσο στη σύνθεση όσο και στις περιοδείες. Ωστόσο, από την ηλικία των τριάντα ετών και μετά, εμφανίστηκε απώλεια ακοής, με αποτέλεσμα την πλήρη κώφωσή της λίγο μετά τα σαράντα της χρόνια. Παρά την ενθάρρυνση του Grieg και μια γενναία προσπάθεια να επιστρέψει στη συναυλιακή ζωή, έστρεψε τις ενέργειές της στη σύνθεση και τη διδασκαλία, που ήταν μια σημαντική πηγή εισοδήματος για το σπίτι της.
Στη συνέχεια, ανακηρύχθηκε μία από τις μεγαλύτερες σολίστ πιάνου του 19ου αιώνα από τον Bernard Shaw ο οποίος επίσης σχολίασε την ευαισθησία, τη συμμετρία και την καλλιτεχνική κομψότητα των συνθέσεών της. Στην Παγκόσμια Έκθεση στο Παρίσι το 1889, «υπενθύμησε» την επιτυχία της με την λαμπρή ερμηνεία του κοντσέρτου για πιάνο του Grieg. Τότε άρχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα νευρικής φύσης, αν και τελικά επέστρεψε στην καλλιτεχνική της καριέρα ως πιανίστρια. Έδωσε τις τελευταίες της συναυλίες στη Σουηδία και τη Φινλανδία το φθινόπωρο του 1901. Στη συνέχεια αποσύρθηκε από την καριέρα της ως ερμηνεύτρια. Συνέχισε να συνθέτει και να διδάσκει.
Η Agathe έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την περίοδο 1860-1900 που συχνά αποκαλείται «Χρυσή εποχή της νορβηγικής μουσικής ιστορίας». Συνέθεσε συνολικά περίπου 400 έργα, μεταξύ των οποίων 180 τραγούδια πάνω σε ποίηση σπουδαίων δημιουργών, συμπεριλαμβανομένων πολυάριθμων διασκευών λαϊκών τραγουδιών. Πρόκειται για έργα ύψιστης ποιότητας, εξαιρετικά επιβλητικά και άρτια φιλοτεχνημένα. Προτιμούσε σαφείς, συμμετρικές φόρμες εμπλουτισμένες με περιπετειώδεις και πρωτοποριακές αρμονίες. Σχεδόν όλη η μουσική της δημοσιεύτηκε κατά τη διάρκεια της ζωής της. Πολλά από τα τραγούδια της αποτελούν μέρος του τυπικού νορβηγικού ρεπερτορίου και είναι εξαιρετικά ελκυστικά, με μελωδίες καλοφτιαγμένες και με χαρακτηριστικές συνοδείες που δεν κατακλύζουν τη φωνή. Έγραψε ακόμη χορωδιακά, μια καντάτα, ορχηστρικά και πολλά έργα για πιάνο υψηλής δεξιοτεχνίας με περιγραφικούς τίτλους. Το «Σκέρτσο για ορχήστρα» είναι το πρώτο έργο γυναίκας που παρουσιάστηκε δημόσια στη Νορβηγία. Αν και η μουσική της συχνά απορρίπτεται ως «συντηρητική» – μια κριτική που αποδίδεται τακτικά σε γυναικείες συνθέσεις, στέκονται δίπλα σε εκείνη σύγχρονοί της, όπως ο Grieg.
Ως δασκάλα, ήταν αξιοσημείωτα επιτυχημένη και είχε μεγάλη επιρροή. Ανάμεσα στις μαθήτριές της ήταν η Erika Stan και η Bertha Tapper, σπουδαίες νορβηγές συνθέτριες και πιανίστριες. Τα παιδιά της σπούδασαν μαζί της και συγκαταλέγονται στους χαρισματικούς μαθητές της. Ο γιος της Fridtjof Backer-Grøndahl, ήταν επίσης πιανίστας και συνθέτης, ο οποίος προωθούσε τις συνθέσεις της μητέρας του στις συναυλίες του.
Η Agathe Grøndahl πέθανε στο σπίτι της στο νησάκι Ormøya έξω από το Όσλο, το 1907
«Συνθέτει, όπως λέει, στην ησυχία του απογεύματος,
όταν η δουλειά της ημέρας έχει τελειώσει…
“Ποια δουλειά;” ρωτώ έκπληκτος. “Ω, όλα εκείνα που οφείλει να κάνει κανείς”, απαντά, “τις δουλειές του σπιτιού, τα παιδιά, το παιχνίδι, τα τρία μαθήματα που παραδίδω καθημερινά σε μαθητές”…
Προσθέτει… ότι ακριβώς ως σύζυγος και μητέρα αποκτά την εμπειρία που την καθιστά καλλιτέχνιδα»
George Bernard Shaw
Βρετανός συγγραφέας και κριτικός μουσικής
Πηγές:
https://en.wikipedia.org/wiki/Agathe_Backer_Gr%C3%B8ndahl
https://oxfordsong.org/composer/agathe-backer-gr%C3%B8ndahl
https://www.fabermusic.com/news/introducing-agathe-backer-gr%C3%B8ndahl
https://www.newmusesproject.com/agathe_backer_grondahl
