Χρήσεις γης σε Λάρισα-Τρίκαλα: Εντυπωσιακές μεταβολές την τελευταία 35ετία και χρήσιμα συμπεράσματα.

*Ερευνητικό άρθρο του Γεωγράφου Ι. Μπουμπουρέση

Αρκετές φορές στο δημόσιο βίο δημοσιεύονται έρευνες- οι οποίες ενίοτε πληρώνονται με αρκετά χρήματα από τους δήμους και τις περιφέρειες- που χρησιμοποιούν ως επί το πλείστων ήδη υπάρχοντα δεδομένα από υπηρεσίες του κράτους( π.χ. ΕΛΣΤΑΤ) ή παλαιότερες έρευνες. Σπάνια σε αυτές θα παρατηρήσουμε να υπάρχουν στοιχεία για τη διαχρονική αλλαγή των χρήσεων γης ( γεωργικές εκτάσεις, δασικές εκτάσεις, δομημένοι χώροι κ.α.) οι οποίες μετασχηματίζουν τη γεωγραφία των περιοχών και η αποτύπωση τους είναι ιδιαίτερα σημαντική για να διαπιστώσουμε τις τάσεις των μεταβολών. Μία γνώση απαραίτητη για τη λήψηαποφάσεων από τους τοπικούς φορείς δυστυχώς αγνοείται και καταδεικνύει την έλλειψη γεωγραφικής παιδείας, η οποία οδηγεί μαθηματικά σε αναπτυξιακές αποφάσεις χωρίς στέρεο υπόβαθρο.

Στη συγκεκριμένη έρευνα- της οποίας τα στοιχεία παρέχονται προς χρήση σε πολίτες και φορείς της Θεσσαλίας- αποτυπώνονται οι μεταβολές στις βασικές χρήσεις γης στις Περιφερειακές Ενότητες Τρικάλων και Λαρίσης μεταξύ των ετών 1990-2018 και εξάγονται κάποια πρώτα βασικά συμπεράσματα τα οποία δύναται να χρησιμοποιήσουν και άλλοι ερευνητές ή φορείς σε δικές τους εργασίες και προτάσεις, αποτυπώνοντας τη δική τους οπτική.

Πίνακας 1. Συνδυαστικός πίνακας κατηγοριών χρήσεων γης και ποσοστών αυτών, κατά τα έτη 1990 και 2018, στην Π.Ε. Τρικάλων( Χονδρός Ι., Φιλίππου Ε., Χουβαρδάς Δ., Μπουμπουρέσης Ι.)

Στην Π.Ε. Τρικάλων, παρατηρούμε μία σημαντική αύξηση των τεχνητών επιφανειών (δομημένων χώρων) σε βάθος 28 ετών, της τάξης του 28,78%. Βέβαια, μόνο το 1,87% της επιφάνειας της Π.Ε. ήταν δομημένη το 2018, ενώ για την Π.Ε. Λάρισας το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 2,6%, που όμως σαν ποσοστό μεταβολής αλλά και σε απόλυτους αριθμούς αποτελεί πολύ μεγαλύτερη αλλαγή. Αλλαγή που φανερώνει ξεκάθαρατη ανισόρροπη οικονομική ανάπτυξη μεταξύ των δύο γειτονικών περιοχών, ακόμα και πριν δούμε τους οικονομικούς δείκτες, όπως π.χ. του κατά κεφαλήν Α.Ε.Π– όπου υπερτερεί διαχρονικά η Π.Ε. Λάρισας- που επιβεβαιώνουν τα γεωγραφικά στοιχεία. Παρόλα αυτά, τα μεγέθη αυτά υπολείπονται κατά πολύ περιοχών όπως η Π.Ε. Αττικής ή το νησί της Σαντορίνης, όπου οι δομημένοι χώροι αποτελούν το 20% σχεδόν της επιφάνειας τους. Βέβαια, η Π.Ε. Λάρισας είναι αρκετά μεγαλύτερη σε έκταση από την Αττική.

Από την άλλη, η οικονομική ανάπτυξη δε συνεπάγεται πάντοτε και ποιότητα ζωής σε όλους τους τομείς. Για παράδειγμα, η μεγέθυνση της πόλης της Λάρισας δε συνοδεύεται- στις περισσότερες περιοχές- από ανάλογη αύξηση της βλάστησης. Π.χ., χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η περιοχή του γηπέδου Αλκαζάρ και του προπονητηρίου στίβου, όπου αποτελούν μία τεράστια θερμογόνο επιφάνεια με τσιμέντο, ταρτάν και πλαστικό τάπητα-όπου γνωρίζουμε πόσο θερμογόνος είναι-, εκλύοντας, ενίοτε και  βάσει ερευνών πάντα, καρκινογόνες ουσίες όταν υπερθερμανθεί. Προφανώς και τους καλοκαιρινούς μήνες δεν είναι και ότι καλύτερο η προπόνηση σε τέτοιες εγκαταστάσεις, οι οποίες υπάρχουν και σε πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις όπως το ΤΕΦΑΑ του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μαρτυρώντας μία ξεκάθαρη αδιαφορία ή έλλειμα γνώσεων στη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών άθλησης για τη νεολαία μας τα προηγούμενα χρόνια .

Αριστερή εικ.: Μέτρηση θερμοκρασίας( 56,7 °C !) σε επιφάνεια πλαστικού τάπητα σε αθλητική εγκατάσταση της Περιφέρειας Θεσσαλίας το 2021( Μπουμπουρέσης Ι.) Δεξιά εικ.: Συσσώρευση θερμογόνων επιφανειών σε αθλητική εγκατάσταση στην περιοχή Αλκαζάρ.

Πίνακας 2. Συνδυαστικός πίνακας κατηγοριών χρήσεων γης και ποσοστών αυτών, κατά τα έτη 1990 και 2018, στην Π.Ε. Λάρισας( Μπουμπουρέσης Ι., Φιλίππου Ε., Χουβαρδάς Δ., Χονδρός Ι.)

Μία ακόμα ξεκάθαρη μεταβολή στις χρήσεις γης- που αφορά κυρίως την Π.Ε Λάρισας, αποτελεί η μείωση των αγροτικών περιοχών κατά 2,55% σε σχέση με το 1990, η οποία δύναται να αποδοθεί εν μέρει στην εγκατάλειψη της υπαίθρου και τη μείωση του πληθυσμού των αγροτικών περιοχών (διαχρονικό δημογραφικό πρόβλημα- αρνητικό ρεκόρ γεννήσεων την τελευταία 3ετία), αλλά και στην αντικατάσταση της παραγωγικής γης με την τοποθέτηση Α.Π.Ε (φωτοβολταϊκά πάνελ), προς όφελος λίγων.

Σημαντική αύξηση υπάρχει στις δασικές και ημιφυσικές περιοχές και των δύο Περιφερειακών Ενοτήτων, όπου εκεί εμφανίζεται ξεκάθαρα μία προοπτική ανάπτυξης, όσον αφορά τη δασική οικονομία. Δυστυχώς, αυτή η προοπτική εξαντλείται κυρίως -αντί για τη μεταποίηση σε προϊόντα με υψηλή προστιθέμενη αξία- στην παραγωγή καυσόξυλων. Αυτό είναι απόρροια της οικονομικής κρίσης και της υπερβολικής ανόδου των τιμών ρεύματος που κατέστησε μόνη προσιτή λύση για τη θέρμανση των ευάλωτων νοικοκυριών, το τζάκι. Αποτέλεσμα αυτού, η αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των μικροσωματιδίων (PM2,5)- σε επίπεδα πολύ μεγαλύτερα των φυσιολογικών ορίων- τα οποία οδηγούν σε αυξημένη θνησιμότητα, μείωση της γονιμότητας και σε άλλα υγειονομικά και παράλληλα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα. Η γενναία επιδότηση των τιμών του ρεύματος- ειδικά σε μία περιοχή όπως η Θεσσαλία που με βάση το μέγεθος των Α.Π.Ε της θα μπορούσε να είναι ενεργειακά αυτόνομη-  με ταυτόχρονη κατάργηση των ανοιχτού τύπου τζακιών, αποτελεί μονόδρομο για την επίλυση αυτού του σημαντικού προβλήματος που απειλεί τις αστικές περιοχές της Χώρας.

Συμπερασματικά, η Λάρισα και τα Τρίκαλα είναι δύο περιοχές όμορες μεν, με ξεκάθαρα διαφορετικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά δε. Η Λάρισα- μαζί με το Βόλο-θα συνεχίσει να είναι ο πόλος της ανάπτυξης του δευτερογενούς τομέα– προς όφελος δυστυχώς πλέον και πολυάριθμων ξένων επενδυτών, ειδικά στον τομέα των ΑΠΕ– ενώ οι περιοχές Δυτικότερα της πόλης τωνΤρικάλων( Δήμοι Μετεώρων και Πύλης)– και της Καρδίτσας – θα πρέπει να επενδύσουν στη βιώσιμη ανάπτυξη, στην παραγωγή ποιοτικών αγροτοκτηνοτροφικών προϊόντων και στην ανάπτυξη ήπιων μορφών τουρισμού (αθλητικά κέντρα, ιαματικές πηγές, γεωτουρισμός, εναλλακτικές μορφές άθλησης,θεματικές κατασκηνώσεις και θερινά σχολεία, ποιότητα ζωής) εκμεταλλευόμενοι το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, την ποιότητα των υδάτων,  βελτιώνοντας όμως ορισμένους δείκτες όπως αυτόν της ποιότητας του αέρα.