Πού χάθηκαν οι άνθρωποι του πνεύματος; Η ένοχη σιωπή της τέχνης μπροστά στην ασχήμια
Αναρωτιέμαι συχνά, περπατώντας στις γειτονιές της πόλης μας, στις πλατείες των Τρικάλων, αλλά και κοιτάζοντας την ευρύτερη εικόνα της χώρας: Πού πήγαν οι άνθρωποι του πνεύματος; Πού κρύφτηκαν οι φιλόσοφοι, οι συγγραφείς, οι ποιητές και οι κάθε λογής καλλιτέχνες, που κάποτε αποτελούσαν την εμπροσθοφυλακή της κοινωνικής αφύπνισης; Ποιος θα μιλήσει στον λαό για να τον ταρακουνήσει, ώστε να πάψει, επιτέλους, να βαφτίζει την καθημερινή ασχήμια και την παρακμή ως «κανονικότητα»;
Η απάντηση, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, είναι πικρή. Οι ίδιοι οι άνθρωποι του πνεύματος «κατασπαράχθηκαν» από το σύστημα. Άλλοι εξαγοράστηκαν, άλλοι περιθωριοποιήθηκαν και οι περισσότεροι οδηγήθηκαν σε μια ιδιότυπη, βολική σιωπή.
Η αποστειρωμένη έμπνευση του σήμερα
Αν ρίξει κανείς μια ματιά στη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, θα διαπιστώσει μια έντονη ασφάλεια στα θέματα. Η έμπνευση των δημιουργών μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί σε δύο άξονες:
Τον αποστειρωμένο, ρομαντικό έρωτα: Μια ανακύκλωση συναισθημάτων χωρίς κοινωνικό υπόβαθρο.
Τη νοσταλγία του παρελθόντος: Μια διαρκής καταφυγή στην «παλιά εποχή», στις ιστορίες των παππούδων μας, λες και το παρόν είναι πολύ τρομακτικό για να αποτυπωθεί.
Για τα φλέγοντα κοινωνικά ζητήματα, όμως, επικρατεί άκρα του τάφου σιωπή. Καμία βαθιά, ουσιαστική κουβέντα για τις πληγές που έχει ανοίξει η πολιτική της χώρας —τόσο από την κυβέρνηση της ΝΔ όσο και από τα υπόλοιπα κόμματα που παρακολουθούν αμήχανα. Η ακρίβεια, η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής, η διάλυση του κοινωνικού ιστού, περνούν στα «ψιλά» της τέχνης.
Η ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου
Από τα μαθητικά μας χρόνια μαθαίναμε ότι ο πνευματικός άνθρωπος δεν είναι ένας αποκομμένος αστός που ζει σε έναν ελεφαντόδοντο πύργο. Έχει χρέος και ευθύνη. Έχει την αποστολή να ξυπνά τον λαό από τον λήθαργο, να δείχνει το δρόμο ενάντια σε κάθε μορφής πνευματική ή πολιτική «χούντα», να γίνεται η φωνή αυτών που δεν έχουν φωνή. Σήμερα, αυτό το χρέος μοιάζει να έχει παραγραφεί.
Για να είμαστε, βέβαια, αντικειμενικοί και όχι ισοπεδωτικοί, υπάρχουν εξαιρέσεις. Το θέατρο, για παράδειγμα, κρατάει ακόμα κάποιες μικρές Θερμοπύλες. Υπάρχουν παραστάσεις —μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού, είναι η αλήθεια— που τολμούν, που μεταφέρουν μηνύματα, που σου σφίγγουν το στομάχι και σε αναγκάζουν να σκεφτείς φεύγοντας από την αίθουσα.
Το ερώτημα που παραμένει
Όμως, οι λίγες εξαιρέσεις δεν αρκούν για να ανατρέψουν το γκρίζο σκηνικό. Όταν η τέχνη σιωπά ή μετατρέπεται σε απλή διασκέδαση και δημόσιες σχέσεις, τότε η κοινωνία σαπίζει όρθια.
Οι άνθρωποι του πνεύματος οφείλουν να επιστρέψουν στο προσκήνιο. Όχι για να μας νανουρίσουν, αλλά για να μας ξυπνήσουν. Γιατί η ασχήμια γύρω μας δεν είναι κανονικότητα, κι αν την αποδεχτούμε ως τέτοια, η ήττα μας θα είναι οριστική.
Ο Κουλτουριάρης !
