Η γυναικεία καραγκούνικη φορεσιά σε χωριά, βόρεια και δυτικά των Τρικάλων.
Οι Καραγκούνηδες αποτελούν μεγάλη πληθυσμιακή ομάδα της Θεσσαλίας. Διαχρονικά κατοικούν στον πεδινό χώρο, άρρηκτα συνδεδεμένοι με την καλλιέργεια της γης.
Στο πέρασμα των χρόνων, δημιούργησαν την δική τους ξεχωριστή πολιτιστική ταυτότητα, με συγκεκριμένα ήθη και έθιμα.
Το καραγκούνικο στοιχείο εμφανίζει μεγάλη συνοχή στην δυτική Θεσσαλία, τόσο στην περιοχή της Καρδίτσας όσο και των Τρικάλων.
Πιο συγκεκριμένα, στην πεδιάδα των Τρικάλων, υπάρχουν χωριά με ισχυρό καραγκούνικο αποτύπωμα. Τα Μεγάλα Καλύβια, η Πατουλιά, το Μεγαλοχώρι, η Φανερωμένη, το Κεφαλόβρυσο, το Βαλτινό επιβεβαιώνουν (με μικρές παραλλαγές) το προφανές: την κοινή αντίληψη και τον πανομοιότυπο τρόπο ζωής των κατοίκων. Το ίδιο ισχύει για τα πεδινά χωριά βόρεια και δυτικά των Τρικάλων, κοντά στα ριζά του ορεινού όγκου.
Εμβληματικό στοιχείο της καραγκούνικης ταυτότητας είναι η γυναικεία φορεσιά.
Η καραγκούνικη φορεσιά (με διαφοροποιήσεις κατά τόπους) αποτελεί την κορωνίδα της καραγκούνικης παράδοσης. Τόσο στις γιορτές και στα πανηγύρια (σημαντικά γεγονότα) όσο και στην καθημερινότητα, το ντύσιμο της γυναίκας στα χωριά του κάμπου αποτελούσε σημείο αναφοράς, κώδικα επικοινωνίας με συγκεκριμένες καταβολές και αξίες.
Ας δούμε κάποιες καραγκούνικες γυναικείες φορεσιές από το Ρίζωμα, την Βασιλική, την Μεγάρχη, την Περιστέρα και το Αρδάνι.
Πιο συγκεκριμένα:
Πρώτα πρώτα στο Ρίζωμα υπάρχουν φωτογραφίες ζευγαριών, πριν τον πόλεμο.
Γαμήλια φωτογραφία ζεύγους, περίπου στην δεκαετία του 1910 (αναρτημένη από τον Βησσαρίων- Άρη Μπλατζώνη)
Πηγή: Τα Τρίκαλα σε ασπρόμαυρο φόντο (σελίδα στο Facebook)
Το ζεύγος Θωμά και Ειρήνης Μήτσιου, επίσης από το Ρίζωμα, σε φωτογραφία γάμου (ενωμένη με την μέθοδο της εποχής, κολάζ) στην δεκαετία του 1930 (Αρχείο Κωνσταντίνου Μαντζάνα)
Πηγή: Τα Τρίκαλα σε ασπρόμαυρο φόντο (σελίδα στο Facebook)
Αλλά και στις αρχές του 1970, υπάρχουν ανάλογες περιπτώσεις. Όπως παρακάτω.
Η Αγγελική Τουρτούνη, ντυμένη στα καραγκούνικα, 25/5/1971
Πηγή: Θοδωρής Παπαβασιλείου, από την σελίδα Ιστορικές φωτογραφίες Ριζωματιανών (Facebook)
Δυτικά του Ριζώματος βρίσκεται το κεφαλοχώρι της Βασιλικής. Και εδώ συναντάται το καραγκούνικο στοιχείο στους ανθρώπους της. Στις αγροτικές εργασίες.
Ο Αχιλλέας Ρεντζελάς με την σύζυγο του, Κωνσταντινιά (δεξιά) και την μικρή του αδερφή Αθανασία (αριστερά) οι οποίες φορούν πιο απλοποιημένες καραγκούνικες φορεσιές για την εκτέλεση αγροτικών εργασιών. Ξεκινούν το δρυμόνιασμα, δηλαδή το κοσκίνισμα με το δρυμόνι.
(Από το βιβλίο, «Βοϊβόντα- Βασιλική» του Αθανάσιου Εξάρχου, Εκδόσεις Γένεσις)
αλλά και στην ζωή του χωρίου.
Η Κωνσταντινιά Κατσέλα, με απλοποιημένη καραγκούνικη φορεσιά
(Φωτογραφία του Αχιλλέα Κατσέλα, από το βιβλίο «Βοϊβόντα- Βασιλική» του Αθανάσιου Εξάρχου, Εκδόσεις Γένεσις)
Βορειοδυτικά των Τρικάλων είναι η Μεγάρχη, χωριό με πλούσια και σημαντική πολιτιστική παράδοση, που αποτυπώνεται και στις φορεσιές.
Γαμήλια οικογενειακή φωτογραφία της οικογένειας Τζιατζιά, στα 1944
(Αρχείο Ευάγγελου Αθ. Τζιατζιά)
Γυναίκες από την Μεγάρχη, στα καραγκούνικα (δημοσιευμένη σε τοπική εφημερίδα)
Βορειότερα της Μεγάρχης και απέναντι από την Βασιλική, βρίσκεται η Περιστέρα.
Και εδώ υπάρχουν καραγκούνικες αναφορές.
Η Αντιγόνη Μιχ. Μπασαρά, με την ενδυμασία της
(Από το βιβλίο «Η αποκάλυψη της αρχαίας Φαλωρείας Εστιώτιδος» του Νικόλαου Δ. Γκούμα, ιδιωτική έκδοση)
Τέλος στο Αρδάνι, επίσης συναντάται καραγκούνικη φορεσιά σε φωτογραφία του 1932.
(Από παλιότερη έκθεση φωτογραφίας στο Αρδάνι, που διοργάνωσε ο σύλλογος απανταχού Αρδανιωτών)
Δημήτρης Πλιάκας
