ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Leonora Duarte (1610 – 1678)
Φλαμανδή συνθέτρια
H Leonora Duarte γεννήθηκε το 1610 στην Αμβέρσα, τη Φλαμανδική περιφέρεια του Βελγίου, σε μια εξέχουσα πολύτεκνη πορτογαλοεβραϊκή (σεφαραδίτικη) οικογένεια εμπόρων διαμαντών, κοσμημάτων και συλλεκτών έργων τέχνης που ήταν Converso(εξωτερικά συμπεριφέρονταν ως Καθολικοί, ενώ διατηρούσαν κρυφά την εβραϊκή πίστη και τις συνήθειές τους). Η οικογένεια, προκειμένου να γλυτώσει την Ιερά Εξέταση, μετακόμισε στις αρχές του 16ου αιώνα από την Πορτογαλία στην Αμβέρσα.
Οι γονείς της συνθέτιδος ήταν καλλιεργημένοι άνθρωποι και μουσικά εκπαιδευμένοι. Η Leonora, όπως και τα αδέρφια της, πήρε μια εξαιρετική μουσική εκπαίδευση που περιελάμβανε γνώσεις βιολιού, τσέμπαλου, λαούτου, καθώς και σύνθεσης, πιθανόν από τον Άγγλο συνθέτη John Bull, μουσικό διευθυντή στον καθεδρικό ναό της Αμβέρσας. Το σπίτι των Duarte στο Meir ήταν γνωστό για την ιδιαίτερη φιλοξενία προς τους καλεσμένους και τις μουσικές παραστάσεις από όλα τα μέλη τηςοικογένειάς τους. Οι μουσικές βραδιές τους σύντομα έγιναν «σταθμός» για ταξιδιώτες, διπλωμάτες και ανθρώπους των γραμμάτων. Η οικογένεια είχε επίσης επαφή με πολλές σημαντικές φυσιογνωμίες και αλληλογραφούσε με την πολιτιστική ελίτ των Κάτω Χωρών και της Αγγλίας. Θεωρούνταν προστάτης των εικαστικών τεχνών και του πολιτισμού, ενώ λέγεται ότι συναγωνίζονταν τους Monteverdiστη Βενετία.
Μεγαλώνοντας η Leonora σε ένα τέτοιοπεριβάλλον, διατήρησε μια ενδιαφέρουσα ισορροπία κατανόησης της ταυτότητάς της, τόσο ως Εβραία από τις ρίζες της, αλλά και ως Εβραία συνθέτρια κατά την περίοδο του μπαρόκ. Έγραψε επτά σύντομα έργα για έγχορδα που ονομάζονται «Sinfonias» και είναι η παλαιότερη μουσική που γράφτηκε για βιόλα ντα γκάμπα από γυναίκα συνθέτη τον 17ο αιώνα. Αυτά τα έργα αποδεικνύουν το μεγάλο της ταλέντο στη σύνθεση. Έχουν χαρακτηριστεί ως «μουσική με έντονη προσωπικότητα και με συνοδευτική αίσθηση ηρεμίας και αυτοελέγχου». Η κομψότητα του στυλ της είναι ένα κράμα βαθειάς μουσικής γνώσης, έμφυτου ταλέντου, ψυχικής ευγένειας, κουλτούρας της ιταλικής και γαλλικής μουσικής και φυσικά πλούσιων ιδεών από τους ανθρώπους που επισκέπτονταν την οικογένειά της. Επίσης τα έγα της θεωρούνταιζωτικής σημασίας καθώς αποτελούν μαρτυρία για τα πολιτιστικά επιτεύγματα των γυναικών Converso στην πρώιμη σύγχρονη Ευρώπη καιαπόδειξη μιας περίπλοκης και συμβιωτικής σχέσης με τους σύγχρονούς της άντρες συνθέτες.
Κατά τη διάρκεια της ζωής της δεν της ανατέθηκε κάποιος μουσικός ρόλος από την Εκκλησία ή από άλλο φορέα. Ο πατέρας της πιθανότατα έγραψε τους τίτλους της κάθε Sinfonia, ωστόσο δεν γνωρίζουμε ποιος αντέγραψε τη μουσική. Δεδομένης της συχνότητας με την οποία ανατέθηκε στις γυναίκες η αντιγραφή μουσικής, είναι πιθανό η ίδια να αντέγραψε τα έργα της. Οι παρτιτούρες των έργων της βρίσκονται στο κολέγιο του Christ Church στην Οξφόρδη,
Πορτρέτο της οικογένειας Duarte από τον Φλαμανδό ζωγράφο Gonzales Coques
Το σπίτι Duarte στο Meir κατεδαφίστηκε τον 19ο αιώνα και το γειτονικό σπίτι Snijders & Rockox House μετατράπηκε σε μουσείο, έχοντας μια αίθουσα μουσικής με όργανα εποχής και παρτιτούρες από τη Leonora, καθώς οι Duarteκαι οι γείτονές τους μοιράζονταν, μέσω ψυχαγωγίας, τη μουσική. Το δωμάτιο διαθέτει και πίνακες ζωγραφικής του 17ου αιώνα. Οι επισκέπτες ακούνε μια ηχογράφηση του είδους των συναυλιών που ενδεχομένως θα είχε δώσει η οικογένεια Duarte τη δεκαετία του 1640. Μεταξύ των μουσικών που ηχογραφήθηκαν είναι κομμάτια των Constantijn Huygens, Nicholas Lanier, John Bull, Girolamo Frescobaldi και, φυσικά, της Leonora Duarte. Η μουσική έχει κυκλοφορήσει και ως CD, αφιερωμένο στην οικογένεια Duarte.
Η Leonora Duarte πέθανε στην Αμβέρσα πιθανώς το 1678 μαζί με δύο από τις αδερφές της από πανούκλα που έπληξε την περιοχή.
(χειρόγραφο Oxford, Christ Church College)
«Πόσο ευχάριστα θα ξανάκουγα μουσική στουςDuarte στην Αμβέρσα.
Δε μου φάνηκε καλύτερη η μουσική τουMonteverdi στη Βενετία»
Guillielmo Calandrini, 1638
