ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Martha von Sabinin (1831–1892)
Ρωσίδα συνθέτρια, πιανίστρια και εκπαιδευτικός.
Η Martha von Sabinin γεννήθηκε στην Κοπεγχάγη το 1831 σε μια πολύτεκνη οικογένεια. Ο πατέρας της ήταν Ρώσος ορθόδοξος ιερέας, που μετά τον διορισμό του ως εξομολόγου της Μεγάλης Δούκισσας Maria Pawlowna, μετακόμισε με την οικογένειά της στη Βαϊμάρη της Γερμανίας. Κληρονομώντας το μουσικό ταλέντο από τη μητέρα της, ξεκίνησε μαθήματα πιάνου με δασκάλους τους Gustav Kellner, Ulrike Wolf και θεωρητικών με τον Johann Gottlob Töpfer, ενώ άμεσα παρακολουθούσε αυλικές βραδιές και συμμετείχε σε εκδηλώσεις από τοπικές χορωδίες. Το πλούσια πολιτιστικό περιβάλλον της Βαϊμάρης που ήταν ένα κέντρο ευρωπαϊκής καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής επηρέασε και βοήθησε τη νεαρή Martha στην εξέλιξή της.
Από το τέλος της εφηβείας της και μετά, παρακολούθησε μαθήματα πιάνου, θεωρητικών και τραγουδιού κοντά σε διάσημους δασκάλους, ανάμεσα στους οποίους ήταν η Clara Schumann, ο Julius Taos και η Sophie Schloss, αντίστοιχα, ενώ τραγούδησε σε μουσικά σύνολα υπό τη διεύθυνση του Robert Schumann. Στη συνέχεια συνεργάστηκε με τον Franz Liszt, ο οποίος έπαιζε μαζί της έργα για πιάνο με 4 χέρια, της παρείχε καθοδήγηση στη σύνθεση και αξιολογούσε τα πρώιμα έργα της, ενώ σπούδασε και με τον Peter Kornelius. Σχημάτισε ένα κουαρτέτο με φωνές που στη συνέχεια έγινε η δική της χορωδία.
Στη συνέχεια και μετά την έκδοση των τραγουδιών της Opus 1 στη Λειψία, η Martha von Sabinin διορίστηκε δασκάλα μουσικής στην πριγκίπισσα Mariya Aleksandrovna στην ρωσική αυτοκρατορική αυλή στην Αγία Πετρούπολη, μια θέση που διατήρησε για οκτώ χρόνια και η οποία περιελάμβανε την παροχή εξατομικευμένων μαθημάτων πιάνου και θεωρίας. Παράλληλα δραστηριοποιήθηκε και στις δημόσιες εμφανίσεις ως πιανίστρια, ενώ ταυτόχρονα συμμετείχε στην ίδρυση του ρωσικού τμήματος του Ερυθρού Σταυρού. Κατά τη διάρκεια του Γαλλο-Πρωσικού Πολέμου υπηρέτησε σε πληγείσες περιοχές κατόπιν εντολής της αυτοκράτειρας. Εργάστηκε εθελοντικά σε νοσοκομεία εκστρατείας κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, κερδίζοντας έξι μετάλλια για τις ιατρικές και νοσηλευτικές της προσπάθειες, μετά την οποία εισήλθε στο μοναστήρι των Τσαρικών Αδελφών του Ευαγγελισμού, όπου αργότερα έγινε ηγουμένη.
Μετά την αυλική της θητεία, η Martha αποσύρθηκε στην Κριμαία, στο κτήμα της φίλης της Βαρώνης Μαρίας Φρειδερίκου, όπου πρωτοστάτησε στην κατασκευή ενός τοπικού νοσοκομείου και μιας εκκλησίας, επιβλέποντας την κοινότητα που τα λειτουργούσε για να εξυπηρετεί τις υγειονομικές και πνευματικές ανάγκες του αγροτικού πληθυσμού. Αυτές οι πρωτοβουλίες αντανακλούσαν τη δια βίου στροφή της προς την ανθρωπιστική υπηρεσία, διατηρώντας φιλανθρωπικές δράσεις για περισσότερο από δέκα χρόνια.
Η Martha von Sabinin πέθανε τον Δεκέμβριο του 1892 στην Κριμαία μετά από σοβαρή ασθένεια που κατέληξε σε εγκεφαλικό, λίγο μετά τη δολοφονία της μητέρας της και των τεσσάρων αδελφών της. Είναι θαμμένη στο Κοιμητήριο Polikurovskoye της Γιάλτας. Άφησε πίσω της απομνημονεύματα από τις συναντήσεις της με την Clara και τον Robert Schumann, τα οποία δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά στα γερμανικά από την Olga Loseva το 1997.
Έγραψε πιανιστική μουσική, συμπεριλαμβανομένων 22 τραγουδιών και μιας μπαλάντας για φωνή και πιάνο, σε κείμενα του Ρώσου ποιητή Fjodor Tjuttschew, καθώς και της συλλογής «11 Pièces de Salon», έργο 5, που περιλαμβάνει έργα όπως Μαζούρκα, Ταραντέλα και Νυχτερινό. Έγραψε φωνητική μουσική που αποτελείται κυρίως από lieder, αντανακλώντας τη βαθιά της ενασχόληση με τη σύνθεση τραγουδιών της ρομαντικής εποχής. Η πρώτη της έκδοση, Opus 1: «Acht Lieder für 1 Singstimme mit Pianoforte» (Οκτώ Τραγούδια για Φωνή και Πιάνο), που εκδόθηκε στη Λειψία, αναδεικνύει την πρώιμη γνώση της στο είδος. Αυτή η συλλογή βασίζεται σε γερμανικά ποιητικά κείμενα, με πολλά τραγούδια να βασίζονται σε στίχους του Heinrich Heine, δίνοντας έμφαση σε θέματα αγάπης, νοσταλγίας και φύσης. Δημοσίευσε πρόσθετες συλλογές τραγουδιών «Drei Lieder», Op. 2. Τα τραγούδια της Martha παρουσιάζουν ρομαντικά στιλιστικά χαρακτηριστικά επηρεασμένα από τον Robert Schumann, ιδιαίτερα στην λυρική τους έκφραση και την ευαίσθητη απαγγελία κειμένου, δίνοντας προτεραιότητα στη μελωδική ροή και το συναισθηματικό βάθος έναντι της δεξιοτεχνικής επίδειξης.
Τα έργα της δημοσιεύθηκαν και έγιναν δεκτά με αρωγό τον Liszt, ο οποίος παρότρυνε θετικά τους εκδότες.
Εκτός από τα σόλο τραγούδια της, η Sabinin συνέβαλε στη χορωδιακή μουσική μέσω συνεργασίας με τον Liszt. Έγραψε το λιμπρέτο για το «An den heiligen Franziskus von Paula», μια χορωδιακή προσευχή για ανδρική χορωδία με συνοδεία αρμονίου ή οργάνου, που συνέθεσε ο Liszt.
Τα έργα της έπεσαν στην αφάνεια κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, με τα κομμάτια της για πιάνο και τα τραγούδια της να παρουσιάζονται ή να μελετώνται σπάνια.
Στον 21ο αιώνα, η μουσική της Sabinin γνώρισε μια μέτρια αναβίωση, λόγω του αυξανόμενου επιστημονικού ενδιαφέροντος για τις παραμελημένες γυναίκες συνθέτριες της ρομαντικής εποχής.
Ως μία από τις λίγες γυναίκες συνθέτριες που δραστηριοποιήθηκαν στην Ευρώπη στα μέσα του 19ου αιώνα και είχαν δεσμούς με προσωπικότητες όπως ο Liszt και οι Schumann, η Martha von Sabinin αποτελεί παράδειγμα διαπολιτισμικής συνεισφοράς, συνδυάζοντας ρωσικές, γερμανικές και δανικές επιρροές στο έργο της. Η αναβίωσή της υπογραμμίζει ευρύτερες προσπάθειες για την ανάκτηση του ρόλου των γυναικών στην ιστορία της κλασικής μουσικής.
Πηγές:
https://www.schumann-portal.de/martha-von-sabinin-1377.html
https://grokipedia.com/page/martha_von_sabinin
