ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Teresa Milanollo (1827–1904)
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επιτυχία της Teresa Milanollo έδωσε την πρώτη
μεγάλη ώθηση στη μελέτη του βιολιού από τις γυναίκες»
Henry Charles Lahey
Αμερικανός ιστορικός μουσικής
Ιταλίδα συνθέτρια και βιολονίστρια της ρομαντικής περιόδου.
Η Teresa Milanollo και η μικρότερη αδερφή της, Maria Milanollo
(1832–1848), ήταν Ιταλίδες παιδιά-θαύματα που ανήκαν σε μια
υπερπολύτεκνη οικογένεια. Γεννήθηκαν στο Savigliano, περιοχή της
Βόρειας Ιταλίας, κοντά στο Τορίνο. Ο πατέρας τους Giuseppe, ήταν
κατασκευαστής εγχόρδων οργάνων. H Teresa, ακούγοντας τον ήχο του
βιολιού σε μια λειτουργία, από την ηλικία των τεσσάρων ετών ζητούσε
επίμονα από τον πατέρα της ένα βιολί. Προς απάντησή της, εκείνος της
κατασκεύασε ένα μικρό βιολί από λευκό ξύλο και της έκανε τα βασικά
μαθήματα θεωρίας της μουσικής, ενώ στη συνέχεια την έστειλε για
μαθήματα στον κατοπινό συνθέτη και δάσκαλο Giovanni Ferrero. Στα έξι
της χρόνια, η οικογένεια μετακόμισε στο Τορίνο για να συνεχίσει τις
σπουδές της με τους Giovanni Mora and Mauro Caldera. Η πρόοδός της
ήταν ταχύτατη και σύντομα άρχισε να εμφανίζεται δημόσια. Οι γονείς
της αποφάσισαν ότι έπρεπε να κατευθυνθούν προς το Παρίσι για το καλό
της ταλαντούχας κόρης τους. Δυστυχώς όμως, λόγω άσχημης
οικονομικής κατάστασης, αναγκάστηκαν να ταξιδέψουν πεζοί!!
Χρειάστηκαν μερικοί μήνες για να φτάσουν στον προορισμό τους. Μη
έχοντας χρόνο για ξεκούραση, η μικρή Teresa έδωσε αρκετές συναυλίες
στη Μασσαλία και κέρδισε αρκετά χρήματα για να συνεχίσει το δρόμο
προς το Παρίσι. Εκεί έγινε μαθήτρια του Γάλλου βιολονίστα και συνθέτη
Charles Lafon, ο οποίος εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από το ταλέντο της,
ώστε την κάλεσε να περιοδεύσει μαζί του στο Βέλγιο και την Ολλανδία
και να μοιραστούν τα έσοδα. Αλλά οι αρκετοί μήνες αδιάκοπης
δραστηριότητας είχαν βαρύ τίμημα για τη μικρή βιολονίστρια, η οποία
αρρώστησε τόσο πολύ στο Άμστερνταμ, ώστε η περιοδεία ακυρώθηκε.
Μόλις ανάρρωσε, κλήθηκε να παίξει στον Πρίγκιπα της Οράγγης (Πόλη
των Πριγκίπων) και έδωσε αρκετές συναυλίες στη Χάγη πριν ξεκινήσει
για το Ηνωμένο Βασίλειο. Εκεί, γνώρισε τον αρπιστή και συνθέτη
Nicolas-Charles Bochsa που έγινε ο μάνατζέρ της. Οι δυο τους έπαιξαν
μαζί σε διάφορες πόλεις, συχνά δύο φορές την ίδια ημέρα, φτάνοντας
συνολικά σε περισσότερες από 40 συναυλίες σε ένα μήνα, μια εξαιρετική
προσπάθεια για ένα παιδί δέκα ετών! Με αυτόν τον τρόπο βοηθούσε
οικονομικά την οικογένειά της.
Μετά από δύο περίπου χρόνια, η οικογένεια Milanollo επέστρεψε στη
Γαλλία, με την Teresa να δίνει ασταμάτητα συναυλίες κατά τη διάρκεια
του ταξιδιού τους προς το Παρίσι. Αλλά αυτή τη φορά δεν ήταν μόνη: η
μικρότερη αδερφή της Maria την συνόδευσε στη σκηνή. Η Teresa έγινε η
δασκάλα της Maria κι ενώ στην αρχή οι κοινές εμφανίσεις τους ήταν
σποραδικές, στη συνέχεια έγιναν μόνιμες. Οι δύο αγαπημένες αδελφές
περιόδευσαν εκτενώς στην Ευρώπη, αποσπώντας μεγάλη αναγνώριση
και διοργάνωναν τακτικά συναυλίες για φιλανθρωπικούς σκοπούς.
Εμφανίστηκαν στη Γαλλία, την Ολλανδία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την
Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία και την Αγγλία, σε βασιλικές αυλές και
σε συνθέτες όπως ο Johann Strauss ο Πρεσβύτερος, ο Berlioz, ο Liszt, ο
Chopin και ο Meyerbeer. Τα ψευδώνυμά τους, «Mademoiselle Staccato»
(Teresa) και «Mademoiselle Adagio» (Maria), αντανακλούσαν τις
αντίθετες προσωπικότητές τους. Η Teresa, αναγνωρίστηκε ως η ιδιοφυΐα
των δύο. Έγινε μαθήτρια του De Beriot και μέσω αυτού απέκτησε βαθιά
γνώση της γαλλοβελγικής σχολής του βιολιού, η οποία έγινε το βασικό
μέρος του ρεπερτορίου της
Δυστυχώς όμως, η Maria αρρώστησε και πέθανε από φυματίωση, σε
ηλικία μόλις δεκαέξι ετών. Συντετριμμένη, η Teresa σκεφτόταν σοβαρά
να γίνει μοναχή, αλλά η οικογένειά της κατάφερε να την
αποτρέψει. Επέστρεψε στη σκηνή στις αρχές της δεκαετίας του 1850,
δύο χρόνια μετά τη μεγάλη απώλεια. Η Teresa, στη μνήμη της αδερφής
της, συνέχισε τις συναυλίες με φιλανθρωπικό σκοπό, κάτι που έγινε
γνωστό ως «Concerts aux Pauvres», για να υποστηρίξει χήρες, ορφανά
και φτωχούς κάθε είδους. Στο Παρίσι έδωσε μερικές συναυλίες στην
Opéra Comique, στο Θέατρο Covent Garden, στο Θέατρο King's στο
Heumarkt, στο Hanover Square Rooms του Λονδίνου.
Η καριέρα της έληξε λίγα χρόνια αργότερα, την άνοιξη του 1857, όταν
παντρεύτηκε τον αξιωματικό του στρατού Théodore Parmentier.
Ακολουθώντας τη συνήθεια της εποχής, σταμάτησε να εμφανίζεται
δημόσια εκτός από περιστασιακές φιλανθρωπικές συναυλίες. Είχε βρει
στον σύζυγό της έναν νέο σύμμαχο, ο οποίος μοιραζόταν το πάθος της
για τη μουσική, μια και ο ίδιος ήταν συνθέτης και τακτικός συνεργάτης
της μουσικής εφημερίδας του Παρισιού Gazette Musicale.
Παρόλο που η Teresa Milanollo ήταν πρωτοπόρος μεταξύ των γυναικών
βιολονιστριών, οι δικές της μουσικές συνθέσεις έχουν πλέον σε μεγάλο
βαθμό ξεχαστεί. Έγραψε κυριώς έργα για βιολί και έργα μουσικής
δωματίου.
Τρία από τα βιολιά της σώζονται σήμερα, ένα Stradivarius του 1728, το
«Milanollo-Dragonetti» που έπαιξε ο Paganini και κληροδότησε στην
Teresa ο Domenico Dragonetti, ένα μικρό βιολί Ruggieri του 1680
περίπου, το «Milanollo» ιδιοκτησία της μικρότερης αδερφής της Maria,
το οποίο δημοπρατήθηκε από τον Tarisio τον Απρίλιο του 2010, και ένα
Stradivarius του 1703, το «Milanollo-Hembert».
Οι αδερφές Milanollo ενέπνευσαν συνθέτες όπως ο Oesten με το
«Souvenir de Milanollo» και ο Czerny με το «Souvenir des Soeurs
Milanollo», καθώς και τους συγγραφείς Stifter με το «The Sisters» και
Fontane με το «Frau Jenny Treibel». Συχνά θεωρούνταν το πρώτο
ζευγάρι ντουέτου βιολιού στην ιστορία της μουσικής. Το Θέατρο
Milanollo στην πατρίδα τους το Savigliano, πήρε το όνομά του από
εκείνες.
Η Teresa πέθανε στο Παρίσι το φθινόπωρο του 1904. Παρά τον
μεταγενέστερο πλούτο της, δεν ξέχασε ποτέ τη φτώχεια των παιδικών της
χρόνων και κληροδότησε από 90.000 φράγκα στα ωδεία του Παρισιού
και του Μιλάνου για την υποστήριξη άπορρων φοιτητών. Έδωσε επίσης
σημαντικό ποσό χρημάτων στον Σύνδεσμο Μουσικών Καλλιτεχνών στο
Παρίσι.
Πηγές:
https://en.wikipedia.org/wiki/Teresa_and_Maria_Milanollo
https://rism.info/musical_anniversaries/2014/08/28/teresa-milanollo-atrism.html
https://www.findagrave.com/memorial/44171236/teresa-milanollo
https://tarisio.com/cozio-archive/cozio-carteggio/historic-women-performers-milanollo-sisters/
