9ο Γυμνάσιο Τρικάλων:
«Ιστορικοί περίπατοι στη ΜονήΚορώνας, στη Λίμνη Πλαστήρα και στο Μεσενικόλα Καρδίτσας».
Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος–ιστορικός, Δ/ντρια 9ουΓυμνασίου Τρικάλων
Mε την καθοδηγητική και υποστηρικτική παρουσία συνοδών καθηγητών που χαίρονταιτην εκδρομική εμπειρία με τους μαθητές τους, γι’ αυτό και επιλέγουν να την αποκτούν, την κ. Ηλιάδη Αμαλία, φιλόλογο–ιστορικό και την κ. Τσουμπέκου Σοφία, Αγγλικής γλώσσας, οιμαθητές/τριες της Β΄ Τάξης του 9ου Γυμνασίου Τρικάλων, την Πέμπτη 20 Νοεμβρίου 2025, είχαν την ευκαιρία να βιώσουν μια παλαιά χρονική περίοδο ακολουθώντας ιστορικέςδιαδρομές και περιπάτους στη Μονή Κορώνας, στη Λίμνη Πλαστήρα και στον ΜεσενικόλαΚαρδίτσας. Μια εκπαιδευτική περιήγηση, λοιπόν, σε τοπόσημα του νομού Καρδίτσας. Τοαντικείμενό μας ήταν η γνωριμία με Μουσεία, φύση και ιστορικούς χώρους του νομούΚαρδίτσας στο πλαίσιο του μαθήματος τηςΙστορίας και των εργαστηρίων δεξιοτήτων: Η Βυζαντινή και μεταβυζαντινή Ιστορία, Τέχνη και παράδοση, όπως αποτυπώνεται στα υλικάκατάλοιπα της περιοχής και η καταγραφή καιμελέτη τους από τους μαθητές/τριές μας της Β΄Τάξης, με όλους τους δυνατούς τρόπους: λόγο, εικόνα, σύγχρονα οπτικοακουστικά–ψηφιακά καιηλεκτρονικά μέσα. Στο άλλοτε κεφαλοχώρι Μεσενικόλα με αμπελουργία ποιότητας ονομασίας προέλευσης και στη Λίμνη Πλαστήρα, όπου το οικοσύστημα, φύση, τεχνικά έργα, πολιτισμός μιλούν τη γλώσσα της ομορφιάς και της λειτουργικότητας.
Η Ιστορική μας διαδρομή άρχισε από την ΜονήΚορώνας. Στην ανατολική πλευρά της λίμνηςΠλαστήρα σε απόσταση 22 περίπου χιλιομέτρωναπό το ομώνυμο φράγμα, και σε υψόμετρο 800 μ. περίπου, στέκει αιώνες τώρα, το Μοναστήριτης Παναγιάς της Κορώνας. Το μοναστήρι πήρετην ονομασία του από την τοποθεσία πουβρίσκεται, σαν Κορώνα δηλαδή, στέφει τονεύφορο κάμπο της Θεσσαλικής γης.
Η Παναγία Κορώνας είναι ἡ πολιούχος τηςΜονής. Βρέθηκε το 12ο αιώνα. Απεικονίζεται ἡΠαναγία να κρατάει τον Κύριο, ἡ Εικόνακαλύπτεται από ασημένια επένδυση λαϊκήςτέχνης και είναι ενθρονισμένη σε περίτεχνοξυλόγλυπτο θρόνο, ίδιας τεχνοτροπίας με τοτέμπλο. Παλαιά ονομαζόταν Μονή της ΚρυεράςΠηγής.
Η Μονή χτίστηκε πάνω στα ερείπια αρχαίουειδωλολατρικού ναού, από τον ΑυτοκράτοραΙωάννη Κομνηνό Β, στις αρχές του 12ου αιώνα(1123 μ.Χ.), και αφιερώθηκε στη γέννηση τηςΠαναγίας, όταν βρέθηκε με θαυμαστό τρόπο ηθαυματουργή εικόνα της Παναγίας τηςΚορώνης, στον τόπο που σήμερα υπάρχει τοπαρεκκλήσι της Παναγίας των Αγγέλων.Άγνωστο για ποιους λόγους, ίσως λόγωβαρβαρικών επιδρομών, το Μοναστήρι έπεσε σεπαρακμή και καταστράφηκε. Σήμερα σώζεταιένα κιονόκρανο και μερικοί σπόνδυλοι απόκολώνα του αρχαίου ναού και μερικά κομμάτιαμάρμαρο με γλυπτές διακοσμήσεις, απομεινάριατου Μοναστηριού της Βυζαντινής περιόδου.
Στις αρχές του 16ου αιώνα, το Μοναστήριξανακτίζεται από τον Παναγιώτη Κωσκουλά, τονκτήτορα πολλών Μοναστηριών της περιοχής.Σήμερα, από το Μοναστήρι του 16ου αιώνα, υπάρχει το καθολικό, το οποίο είναι αφιερωμένοστο Γενέθλιον της Θεοτόκου, ανήκει στοναθωνικό τύπο και διατηρείται σε άριστηκατάσταση. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίαςστην Μονή λειτούργησε Σχολή του Γένους στηνοποία δίδαξαν προσωπικότητες της εποχής, όπωςὁ Αναστάσιος Γόρδιος. Στην Ιερά Μονή, σταμέσα περίπου του 16ου αιώνα, έρχεται ναμονάσει ο Άγιος Σεραφείμ, μετέπειταΑρχιεπίσκοπος Φαναρίου και Νεοχωρίου, οοποίος υπέστη φρικτά βασανιστήρια και βρήκεμαρτυρικό θάνατο από τους Τούρκους, στις 4 Δεκεμβρίου του 1601, στην έδρα της επισκοπήςτου στο Φανάρι Καρδίτσας. Η τύχη του σώματοςτου είναι άγνωστη, η Αγία Κάρα του όμωςφυλάσσεται στην Μονή Κορώνης, της οποίαςπαραμένει προστάτης και πολιούχος.
Όμως οι εθνικές περιπέτειες των νεωτέρωνχρόνων δεν άφησαν απείραχτο το Μοναστήρι. Στην περίοδο της Γερμανικής Κατοχής είναικέντρο εθνικής αντίστασης, για αυτό και οι Ναζίτην παραμονή της εορτής του Αγίου Σεραφείμ(3/12/1943), το παραδίδουν στις φλόγες.
Στις 6/12, κάτοικοι του Μεσενικόλα πάνε στοΜοναστήρι και στο κέντρο του Καθολικούβρίσκουν βιβλία και στασίδια κάρβουνο. Ανάμεσά τους την Εικόνα της Παναγίας τηςΠαμμακάριστου, την οποία είχαν ρίξει στηφωτιά. Αυτή στέκει απείρακτη από τις φλόγες, με μόνη μαρτυρία το φουσκάλιασμα του χρυσούτου φόντου. Απείρακτο και το ξυλόγλυπτοτέμπλο και τα ξυλόγλυπτα προσκυνητάρια. ΤοΚαθολικό, ο κεντρικός δηλαδή ναός της Μονής, είναι αφιερωμένος στο Γενέθλιον της Θεοτόκου, είναι τρίκογχος και αγιογραφήθηκε τον 16οαιώνα με έξοδα του τοπικού προύχοντα ΑνδρέαΜπούνου από κάποιο μοναχό ονομαζόμενο«άζευκτο» Δανιήλ. Αρχιτεκτονικά ανήκει στοντετρακιόνιο αθωνικό τύπο και διατηρείται σεάριστη κατάσταση. Στην δυτική πλευρά τουκυρίως Ναού, εικονίζεται ὁ Ανδρέας Μπούνοςνὰ προσφέρει τον Ναό στην ένθρονη Θεοτόκο.Ο αγιογράφος του Καθολικού μοναχός Δανιήλ, ακολουθεί την Κρητική Σχολή, και δίνειιδιαίτερη βαρύτητα στα πρόσωπα και στηνπτυχολογία των ενδυμάτων. Όλος ο χώρος είναιαγιογραφημένος από τον τρούλο μέχρι τοδάπεδο και μεταξύ των αγιογραφιών πουδιακρίνονται για την πρωτοτυπία τους είναι ὁενταφιασμός της Θεοτόκου (πάνω από τον κίονατου κυρίως Ναού) και ἡ απεικόνιση φορητήςΕικόνας με τίτλο “Ἡ Επίσκεψις” που εικονίζειτην Θεοτόκο να κάθεται κάτω οκλαδόν και ναπαίζει με τον Χριστό, στην λιτή, και τοιχογραφίατης Σφαγής των Νηπίων, τοιχογραφία με έντονηκίνηση και υπερβάλλον δραματικά στοιχείο. Οιεικόνες των Οικουμενικών Συνόδων, και ταστηθάρια Ιεραρχών στο διακονικό, δίνουν τηνσφραγίδα του καλλιτέχνη. Επίσης ἡ εικόνα τουκτήτορα είναι ιδιαιτέρως άξια λόγου, γιατὶ μαςδίνει πολλά ενδυματολογικά στοιχεία τηςεποχής.Το έργο ολοκληρώθηκε στα 1587, όπωςαναφέρεται στην σχετική επιγραφή του κυρίωςΝαού, που βρίσκεται κάτω από την απεικόνισητου κτήτορα. Στη βορεινή πλευρά της Λιτής, είναι προσκολλημένο Παρεκκλήσι του 1739 προς τιμήν του Τιμίου Προδρόμου. Το τέμπλοείναι έργο των αρχών του 1700 και έχειφιλοτεχνηθεί από λαϊκούς ξυλογλύπτες, μεπιθανή καταγωγή από την Ήπειρο. Θεωρείταιαπό τα καλύτερα του Θεσσαλικού χώρου. ΣτηΜονή υπάρχουν φορητές Εικόνες βυζαντινής καιλαϊκής τεχνοτροπίας, ασημένια δισκοπότηρα καιΕυαγγέλια, χειρόγραφα, παλιά έντυπα και βιβλίαπου, πραγματικά, μας εντυπωσίασαν.
Συνεχίσαμε την διαδρομή μας με θαυμάσιαθέα στη Λίμνη Πλαστήρα που σχηματίστηκετο 1959 με την ολοκλήρωση του φράγματος στονότιο άκρο της επί της αρχής τουποταμού Ταυρωπού ή Μέγδοβα, η ιδέα δε γιατην κατασκευή της αποδόθηκε στον στρατιωτικόκαι πολιτικό Νικόλαο Πλαστήρα, όταν το 1935 που επισκέφθηκε την γενέτειρά του, και είχανσημειωθεί καταστροφικές πλημμύρες στηπεριοχή και την Μακεδονία από συνεχείςβροχοπτώσεις, βλέποντας τον χώρο φέρεται ναείπε πως “εδώ μια μέρα θα γίνει λίμνη“, απ‘ όπουκαι το πιο γνωστό της όνομα. Η χρηματοδότησήτης έγινε από χρήματα που χρωστούσεη Ιταλία στην Ελλάδα (πολεμικές επανορθώσεις) και την κατασκευή ανέλαβε γαλλική εταιρεία.Τα τελευταία χρόνια η λίμνη έχει αξιοποιηθείκαι τουριστικά, με αρκετές δραστηριότητεςπάνω και γύρω από τη λίμνη.
Τέλος, ο Μεσενικόλας, παλαιό κεφαλοχώρι μεαναφορές από τη Μεσαιωνική και Βυζαντινήεποχή, μας ενθουσίασε με την γραφικότητά του. Σήμερα, στο χωριό ζουν και εργάζονται αμπελουργοί και οινοποιοί, έχουνκατασκευαστεί μάλιστα τελευταία σύγχροναοινοποιεία, ενώ σταφύλια του χωριούοινοποιούνται και από το οινοποιείο της ΈνωσηςΓεωργικών Συνεταιρισμών της Καρδίτσας. ΤοΜουσείο του Κρασιού και του Αμπελιού (ΟίκοςΟίνου και Αμπέλου), που κατασκευάστηκε απότον Δήμο Πλαστήρα, στο χωριό, είναι μια προσπάθεια για την ανάπτυξη τουοινοτουρισμού στην περιοχή της λίμνηςΠλαστήρα και την προβολή των κρασιών καιτου χωριού γενικότερα. Θεματικό μουσείο μειδιαίτερη συλλογή που έχει μαζευτεί με πολύκόπο.
Συμπερασματικά, οι μαθητές/τριες που είχαν τοενδιαφέρον και τη δημιουργική ανησυχίαμπόρεσαν να συνδέσουν τη θεωρία τωνμαθημάτων στην τάξη με τη βιωματική εμπειρίατου πολιτιστικού ταξιδιού. Η εκπαιδευτική αυτήεπίσκεψη ήταν η καλύτερη επιλογή, σ’ έναταξίδι συσσωρευμένης γνώσης και ευκαιρίακοινωνικής συναναστροφής με τους μαθητέςμας, οι οποίοι σε όλη τη διάρκεια της εκδρομήςμας υπήρξαν άκρως συνεργάσιμοι και συνεπείςστα δικαιώματα όπως και στις υποχρεώσειςτους.
Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος–ιστορικός, Δ/ντρια 9ουΓυμνασίου Τρικάλων
