ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Pauline García Viardot (1821 – 1910)
Γαλλίδα συνθέτρια, δραματική μεσόφωνος και παιδαγωγός,
ισπανικής καταγωγής.
Η Pauline García γεννήθηκε στο Παρίσι το 1821 σε μουσική οικογένεια, καθώς ο πατέρας της ήταν συνθέτης, τενόρος και δάσκαλος φωνητικής, ενώ η μητέρα της ήταν ηθοποιός και τραγουδίστρια όπερας επίσης. Η κατά δεκατρία χρόνια μεγαλύτερη αδερφή της Maria Malibran, ήταν μια από τις διασημότερες τραγουδίστριες όπερας του 19ου αιώνα. Αρχικά, πήρε μαθήματα πιάνου και φωνητικής από τον πατέρα της. Ταξίδεψε με τους γονείς της στο Λονδίνο, στο Μεξικό και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η οικογένειά της παρουσίασε τον «Don Jovanni»του Mozart, αρχίζοντας κι εκείνη τη μουσική της καριέρα. Νωρίς επίσης, έμαθε να μιλάει άπταιστα γαλλικά, ισπανικά, αγγλικά, ιταλικά και ρωσικά.
Στα ένδεκα χρόνια της έχασε τον πατέρα της και έτσι η μητέρα της ανέλαβε τη μουσική της μόρφωση, κατευθύνοντάς της προς το τραγούδι και την όπερα, παρά προς το πιάνο, όπωςεπιθυμούσε η ίδια, καθώς ήθελε να ακολουθήσει πιανιστική καριέρα. Ταυτόχρονα όμως, για ευρεία γνώση, η Pauline πήρε μαθήματα πιάνου από τον Liszt, ενώ αρμονίας και αντίστιξης από τον Reicha.
Σύντομα έγινε γνωστή ως εξαιρετική πιανίστρια, ενώ παράλληλα εξασκούσε και τη φωνή της, καθώς συχνά έπαιζε ντουέτα με τον φίλο της τον Chopin και με τον διάσημο βιολιστή Charles Auguste de Bériot, σύζυγο της αδερφής της. Επηρεασμένοι από το συνθετικό της ύφος και εντυπωσιασμένοι από τη δεξιοτεχνία της στο πιάνο ήταν οι Liszt, Faure, Moscheles, Adam, ο Saint–Saens, ο οποίος της αφιέρωσε την όπερά του «Σαμψών και Δαλιδά», ο Mayerbeer που της αφιέρωσε επίσης τημεγάλη όπερα «Le prophète».
Μετά τον πρόωρο θάνατο της τραγουδίστριας αδερφής της, έγινε κι εκείνη επαγγελματίας τραγουδίστρια, αυτό που πάντα επιθυμούσε. Το φωνητικό της εύρος άγγιζε τις τρισήμισυ οκτάβες (!) Στα δεκαέξι της χρόνια εμφανίζεται στην πρώτη της συναυλία στο Λονδίνο, ερμηνεύοντας τη Δυσδαιμόνα στον Οθέλλο του Rossini, έναν ρόλο μέσω του οποίου ανέδειξε την εξαίρετη φωνητική τεχνική της και το πάθοςτης στην ερμηνεία.
Ούσα έφηβη, σπουδαίοι άνδρες την ερωτεύθηκαν και τη φλέρταραν, ανάμεσα στους οποίους ο ρομαντικός ποιητής Alfred de Musset.Ο άνδρας που τη συγκίνησε όμως, ήταν ο κατά είκσι χρόνια μεγαλύτερός της, Louis Viardot, συγγραφέας και διευθυντής του Ιταλικού θεάτρου. Με το τέλος της εφηβείας της, έκανε έναν ευτυχισμέμο γάμο, με έναν σύζυγο πιστά αφοσιωμένο που έγινε και ο μάνατζέρ της, ενώ ακολούθησαν και τέσσερα παιδιά – ένας γιος και τρεις κόρες, τα οποία ακολούθησαν επίσης, τον καλλιτεχνικό δρόμο της μουσικής.
Ο γάμος της δεν έβαλε φρένο στους ερωτευμένους νεαρούς. Ο Ρώσος μυθιστοριογράφος Ivan Turgenev την ερωτεύτηκε παράφορα αφού άκουσε την ερμηνεία της στον « Κουρέα της Σεβίλλης». Άμεσα ταξίδεψε από τη Ρωσία για να ακολουθήσει την Pauline και τελικά εγκαταστάθηκε στο σπίτι των Viardot στο Παρίσι, συμπεριφέρθηκε στα τέσσερα παιδιά της σαν δικά του και τη λάτρεψε μέχρι το τέλος της ζωής του. Εκείνη, με τη σειρά της, ασκούσε κριτική στο έργο του και, μέσω των διασυνδέσεων και των κοινωνικών της ικανοτήτων, τον παρουσίαζε με τον καλύτερο τρόπο κάθε φορά που εμφανίζονταν δημόσια. Η ακριβής κατάσταση της σχέσης τους δεν είναι σαφής. Άλλοι άνδρες που ήταν στενά συνδεδεμένοι μαζί της ήταν οι συνθέτες Charles Gounod, που δημιούργησε τον ομώνυμο ρόλο στην όπερά του «Σαπφώ» και Hector Berlioz, ο οποίος αρχικά, ενώ την είχε φανταστεί για τον ρόλο της Διδούς στους «Les Troyens», άλλαξε γνώμη, γεγονός που οδήγησε στην ψυχρότητα των σχέσεών του με την οικογένεια.
Η συνθέτρια είχε εξαιρετική φιλία με τη Γεωργία Σάνδη και τον Chopin, ο οποίος της παρείχε συμβουλές για την τεχνική της, τις φωνητικές της συνθέσεις, ενώ ταυτόχρονα ο ίδιος άντλησε γνώσεις από την Pauline για την ισπανική μουσική. Στην κηδεία του Chopinερμήνευσε μέρος από το Requiem του Mozart. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ερμήνευσε επίσης, τον ομώνυμο ρόλο από την όπερα «Ορφέας και Ευρυδίκη» στο Λυρικό Θέατρο στο Παρίσι, σε σκηνοθεσία και ενορχήστρωση Hector Berlioz, έναν ρόλο που απέδωσε περισσότερες από εκατόν πενήντα φορές.
Στην ηλικία των σαράντα ετών, η Paulineαποσύρθηκε από τη σκηνή. Μαζί με την οικογένειά της εγκατέλειψε τη Γαλλία, λόγω δημόσιας αντίθεσης του συζύγου της με τον Ναπολέοντα και εγκαταστάθηκαν στο Baden–Baden της Γερμανίας. Μετά την πτώση του Ναπολέοντα, επέστρεψαν στη Γαλλία, όπου δίδαξε στο Ωδείο του Παρισιού και, μέχρι τον θάνατο του συζύγου της το 1883, ηγήθηκε ενός μουσικού σαλονιού στην λεωφόρο Saint-Germain.
Η Pauline αγόρασε το πρωτότυπο χειρόγραφο της όπερας «Don Jovanni» του Mozart και τοδιατήρησε στο σπίτι της στο Παρίσι, όπου το επισκέφτηκαν πολλοί αξιόλογοι άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου του Rossini που γονάτισε, και του Tchaikowsky ο οποίος είπε ότι «βρισκόταν στην παρουσία της θεότητας». Το χειρόγραφο εκτέθηκε στην Παγκόσμια Έκθεση 1878 και στην έκθεση για την εκατονταετηρίδα της πρεμιέρας του το 1887. Το 1889 ανακοίνωσε ότι θα το δωρίσει στο Ωδείο του Παρισιού, κάτι που συνέβη τρία χρόνια μετά.
Η Pauline Viardot ήταν μια ηγετική φυσιογνωμία της μουσικής ζωής στα τέλη του 19ου αιώνα σε όλη την Ευρώπη. Απόλαυσε διεθνή καριέρα και σαφή αποδοχή. H επιτυχία της στην όπερα διήρκεσε μόνο είκοσι δύο χρόνια λόγω της καταπόνησης που ασκούσε στη φωνή της και της επιμονής της να τραγουδάει οποιαδήποτε μουσική της άρεσε, είτε της ταίριαζε είτε όχι. Tα επόμενα χρόνια της ζωή της τα αφιέρωσε στη διδασκαλία φωνητικής και στη σύνθεση μουσικής.
Οι συνθετικές τάσεις της Viardot χρησιμοποίησαν ποικίλα στυλ και επιρροές από διαφορετικές χώρες. Αρχικά έγραφε μουσική για χρήση από τους μαθητές της, αλλά στη συνέχεια καλλιέργησε ποικιλοτρόπως τη συνθετική της ικανότητα. Ο απώτερος στόχος της ήταν να γράψει μουσική που να μεταδίδει συναισθήματα, να διαδίδει ιστορίες και στοιχεία πολιτισμών, παρέχοντας παράλληλα μια σύνδεση μεταξύ τουσολίστα και του κοινού. Το μεγαλύτερο μέρος της φωνητικής της μουσικής μεταφράστηκε σε διάφορες γλώσσες με σκοπό να μοιραστεί αυτή τη μουσική με όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους, ανεξάρτητα από το πού ζούσαν ή ποια γλώσσα μιλούσαν.
Η Pauline Viardot στο πιάνο
ακούγοντας τις συμβουλές τουFrédéric Chopin
Έγραψε τέσσερις οπερέτες, μία όπερα, μουσική δωματίου, χορωδιακά, εκατό περίπου Lieder σε διάφορες γλώσσες, βασισμένα σε κείμενα σπουδαίων ποιητών όπως Gautier, Pushkin και άλλων, ανάμεσα στα οποία και δώδεκα μαζούρκες για φωνή και πιάνο που ήταν βασισμένες σε έργα του Chopin, έργα για πιάνο κυρίως, αλλά και για άλλα όργανα. Διασκεύασε έργα των Haydn, Schubert, Brahms. Αρκετά μεγάλο μέρος της μουσικής της εκδόθηκε όσο ακόμα ζούσε, γεγονός που αποδεικνύει τη δημοτικότητά της και την ποιότητα των συνθέσεών της. Συνεργάστηκε με εκδότες στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Ρωσία, για να διασφαλίσει ότι η μουσική της θα διανέμονταν σε πολλές χώρες.
Η Pauline García Viardot πέθανε το 1910 στο Baden Baden της Γερμανίας και είναι θαμμένη στο Νεκροταφείο της Μονμάρτρης, στο Παρίσι.
Προτομή της Viardot
«Δεν υπάρχει τίποτα πιο ενδιαφέρον, τίποτα πιο συγκινητικό από το να νιώθεις ότι έχεις ένα ολόκληρο κοινό στο κούφιο της παλάμης σου, που γελάει όταν γελάς, κλαίει όταν κλαίς και τρέμει από θυμό»
Pauline Viardot
«Με την Pauline Viardot ο κόσμος βρήκε επιτέλους
μια γυναίκα συνθέτρια ιδιοφυΐα»
Franz Liszt
Πηγές:
https://en.wikipedia.org/wiki/Pauline_Viardot
https://www.amodernreveal.com/pauline-viardotgarcia
