Dr. Αριστείδης Σφέικος*
Αφορμή για την διατύπωση της ερώτησης αυτής είναι μια φράση του αρχαίου φιλοσόφου Πιττακού του Μυτιληναίου που αλίευσα σχολιασμένη σε κάποιο πρόσφατο κείμενο που διάβασα.
Ακολουθεί η φράση σε νεοελληνική απόδοση:
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των συνετών ανθρώπων είναι πως προνοούν πριν συμβούν τα δυσάρεστα και γνώρισμα των γενναίων είναι, όταν συμβούν να προσπαθούν να ταδιορθώσουν.
Η φράση αυτή θα αντικατόπτριζε ή αντιπροσώπευε την μεθοδολογία αντιμετώπισης σε ένα πλήθος από γεγονότα της κοινωνικής και οικονομικής μας ζωής κατά το πρόσφατο διάστημα ( πολιτική , επιδοτήσεις προϊόντων, φυσικών γεγονότων και καταστροφών, επιλογή προσωπικού, αντιμετώπιση ασθενειών και κρίσεων). Λόγω της επιστημονικής μου ιδιότητας και ειδικότητας ( γεωλόγος , που προσπαθεί να αντιληφθεί το βάθος και μέγεθος των λειτουργιών και παραγόντων που συνθέτουν τις λειτουργίες του πλανήτη Γή), θα μείνω στην προσέγγιση φυσικών φαινομένων και γεγονότων μέσα από το παραπάνω ρητό. Το κυρίαρχο φυσικό γεγονός, στην περιοχή της Θεσσαλίας, τις πρόσφατες δεκαετίες είναι η εκδήλωση της μεσογειακής καταιγίδας ΝΤΑΝΙΕΛ και ΕΛΙΑΣ το 2023 και τα συνακόλουθα της. Οι συνέπιες της καταιγίδας έφεραν στην επιφάνεια προβλήματα και παθογένειες της κοινωνίας μας,της πολιτικής ζωής και της διοίκησης. Ιδιαίτερα όμως αναδείχθηκε ο νοσηρός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα καθημερινά μας ζητήματα. Κύρια πως συμπεριφερόμαστε σαν έμβια όντα, που συμβιώνουν και αλληλοεξαρτώνται με άλλα, σε ένα φυσικό περιβάλλον, τη Γή που απλά μας φιλοξενεί.
Η αναπόληση μου αυτή λειτουργεί σαν είδος μνημόσυνου, πρώτα στις ανθρώπινες ψυχές που χάθηκαν εκείνες τις μέρες, γεγονός δύσκολα αποδεκτό για την εποχή μας , αλλά και σεόλους εκείνους τους φίλους, συμπολίτες και συνανθρώπους μας που έχασαν υλικά αγαθά και διαταράχθηκε (ανεπανόρθωτα σε κάποιους) η καθημερινή ζωή τους . Το μνημόσυνο όμως δεν είναι για να δείξουμε ότι θυμόμαστε αυτούς που χάσαμε στο συγκεκριμένο γεγονός αλλά και για να διατηρήσουμε ζωντανό το γεγονός σαν υπαρκτό και επαναλήψιμο, αναστοχαζόμενοι τη συμπεριφορά μας.
Διατηρώ το γεγονός ζωντανό σημαίνει ότι το θυμάμαι και αναζητώ τις αιτίες που το δημιούργησαν. Πόσο εύκολα προσδιορίσαμε, κατηγορήσαμε και καταδικάσαμε την κλιματική προσαρμογή (δεν είναι κρίση) του πλανήτη σαν την κύρια αιτία εκδήλωσης των πλημμυρών; Δεν αναρωτηθήκαμε διόλου αν και κατά πόσον εμείς συμβάλλαμε τόσο στην εκδήλωση του φαινομένου, αλλά και στις καταστροφικές του συνέπειες;
Την εκδήλωση του φαινομένου εκείνου αλλά και των πιθανών μελλοντικών δεν μπορούμε σαν ανθρώπινος τεχνολογικός πολιτισμός να την αναστρέψουμε εύκολα –πόσο μάλλον να την εμποδίσουμε. Έχουμε πιθανότητες ίσως να επιβραδύνουμε την επαναληψιμότητα του. Αυτό είναι το σημείο που η κοινωνία μας έδρασε χωρίς σύνεση. Ενώ γνωρίζαμε το μηχανισμό πλημμυρικής λειτουργίαςτου θεσσαλικού κάμπου, τον αγνοήσαμε και δεν λάβαμε κανένα μέτρο προστασίας , περιορισμού και οριοθέτησης της εκφόρτισης και παροχής της μεγάλης ποσότητας νερού. Αντίθετα καταπατήσαμε κάθε χώρο που η φύση χρησιμοποιούσε. Εδώ αποδειχθήκαμε μη συνετοί.
Μάλλον δεν έχει υιοθετηθεί η άποψη ότι για την πλημμυρική προστασία της Θεσσαλίας ο καταλληλότερος τρόπος είναι η ταχεία παροχέτευση του υδάτινου όγκου στη θάλασσα και η ενδιάμεση εκτόνωση της δυναμικής του ενέργειας. Δεν διατηρούμε αλλά και δεν προσφέρουμε χώρο στο ποτάμι για να εκτονωθεί και δυστυχώς αυτό θα τον πάρει μόνο του. Αυτό όμως που μπορούμε να κάνουμε ανατρέχοντας και μελετώντας ότι συνέβη στο παρελθόν είναι να αντιμετωπίσουμε και περιορίσουμε τις όποιες συνέπειες του. Μπορούμε να περιορίσουμε τις ανθρώπινες δραστηριότητες σε πεδία που οποιαδήποτε καταστροφή να είναι υποφερτή και αναστρέψιμη και όχι καθοριστική για την επιβίωση των κατοίκων.
Στην συνέχεια της φράσης όμως γίνεται λόγος για γενναιότητα και ανάδειξη του γενναίου ατόμου. Δηλαδή αυτού, με υπερβατικό εγώ, που θα αναγνωρίσει την απρονοησία, την απουσία και έλλειψη σύνεσης και θα προχωρήσει στην άμεση λήψη κατάλληλων μέτρων για την αποφυγή παρομοίων συνεπειών στο μέλλον. Η γενναιότητα γίνεται ακόμη πιο σπουδαία αν ο γενναίος παραδεχθεί την εσφαλμένη επιλογή του κατά το παρελθόν.
Εδώ λοιπόν θα αναδεικνυόταν το γενναίο άτομο (κατά τη φράση, πολιτικός ή όχι ) ώστε να αντιληφθεί, να κοινωνήσειτο πρόβλημα και να δρομολογήσει τη λύση του.
Συνεπώς μέχρι τώρα δεν εμφανιζόμαστε ούτε συνετοί πόσο μάλλον να δείχνουμε σημάδια γενναιότητας.
48 μήνες μετά την εκδήλωση του των πλημμυρικών φαινομένων (επακολουθα των ΝΤΑΝΙΕΛ & ΗΛΙΑΣ) η μικρότητα μου δεν βλέπει να έχει επιλεχθεί ούτε η σύνεση , ούτε η γενναιότητα. Αδυνατούμε σαν κοινωνία να οριοθετήσουμε το φαινόμενο και να φερθούμε συνετά, πόσο μάλλον γενναία, μιας και η γενναιότητα προϋποθέτει και απαιτεί αυτοαναίρεση. Φοβάμαι ότι στο επόμενο αντίστοιχο φυσικό φαινόμενο, εύχομαι να είναι όχι αυτής της έντασης και συνεπειών, θα κατηγορηθεί και πάλι η μάνα Γη για την “κρίση” που περνά σαν αντίδραση στις δικές μας λαίμαργες διαθέσεις, επιλογές και πράξεις.
* Ο Dr. Σφέικος, είναι γεωλόγος, ΑΠΘ, διδάκτωρ του παν/μιου Tübingen, υπάλληλος της ΠΕ Τρικάλων, υπήρξε επιστ. συνεργάτης A.E.I. και εργάστηκε στην επίβλεψη και κατασκευή μεγάλων δημόσιων έργων υποδομής.
