Dr. Αριστείδης –Χρήστος Σφέικος*
Είναι γεγονός πως τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται και καταγράφονται σημαντικές μεταβολές και εναλλαγές στην ατμόσφαιρα και κατ’ επέκταση στο τοπικό και γενικότερο κλίμα του πλανήτη μας. Σαν κλίμα περιγράφουμε και κατανοούμε τις μετεωρολογικές συνθήκες σε μία συγκεκριμένη περιοχή. Δηλαδή πόση βροχή ή χιόνι πέφτει και με τι ένταση, πόος δυνατά φυσάει και από που, ποια είναι η μέση θερμοκρασία κάθε μήνα, τί μέγιστες και τι ελάχιστες θερμοκρασιακές τιμές παρατηρούνται κάθε χρόνο και πώς αυτές μεταβάλλονται χρόνο με το χρόνο. Η αλλαγή των τιμών των παραπάνω φυσικών στοιχείων –παραμέτρων-, σε ένα βαθμό οφείλονται σε μεταβολές παραμέτρων πλανητικής κλίμακας, πχ αύξηση και μεταβολή του αερίου Οζοντος στη σύσταση της ατμόσφαιρας και η συγκέντρωσή του στους γήινους πόλους.
Δυστυχώς όμως δεν είναι μόνο οι πλανητικοί παράγοντες εκείνοι που επιρρεάζουν άμεσα το τοπικό κλίμα και ειδικά αυτό που αποκαλείται μικροκλίμα περιοχής. Ας δούμε όμως μερικούς από τους παράγοντες εκείνους που συνεισφέρουν σημαντικά στο να μεταβάλλουν το τοπικό μικροκλίμα στην περιοχή που ζούμε.
Η αστική δόμηση συνεισφέρει με δύο συνιστώσες στην αλλαγή του μικροκλίματος και γενικότερα του κλίματος σε μία περιοχή.
Αρχικά οι κατασκευές σαν σύστημα που αποτελείται από διάφορα υλικά σχηματίζουν μία σημαντική ενεργειακή αποθήκη. Ανάλογα με το μέγεθος της και τον όγκο της αποθηκεύει αντίστοιχα μεγάλα ποσά ενέργειας, ψύξης ή θερμότητας. Αναλογικά λοιπόν αποδεσμεύει με μια χρονική καθυστέρηση την αντίστοιχη ενέργεια . Δηλαδή το καλοκαίρι οι κατασκευές εκπέμπουν στην ατμόσφαιρα το βράδυ, τη συσσωρευμένη θερμότητα της ημέρας. Τη στιγμή εκείνη όλοι αναζητούν φυσικό δροσισμό λόγω της δύσης του ηλίου και της μείωσης της ηλιακής ακτινοβολίας. Αποτέλεσμα η μειδαμινή μείωση της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας και το συνεχόμενο αίσθημα ζέστης στους κατοίκους.
Δευτερον οι συνεχής αύξηση του μέσου ύψους των αστικών κατασκευών αλλάζει δραστικά τις συνθήκες κυκλοφορίας του αέρα στο αστικό μικρόκοσμο σε κλίμακα πόλης. Φανταστείτετην αλλαγή στην κυκλοφορία του αέρα που προκαλεί η αντικατάσταση μιας μονοκατοικίας ή δυόροφης οικίας σε ένα οικόπεδο 400 τμ με μια πολυκατοικία 4-5 φορές τον όγκο της παλαιάς κατασκευής, 5 φορές πιο ψηλή και αφήνοντας μόλις το ένα τέταρτο σε πράσινο χώρο από την προηγούμενη οικοδομική κατάσταση.
Εδώ αναφέρω μόνο επιγραμματικά την επίδραση που έχει η μείωση της φυσικής γήινης επιφάνειας στην απορρόφηση και κυκλοφορία του νερού. Μειώνεται η απορρόφηση νερού γιατί μειώνεται η επιφάνεια που προσροφά νερό, αλλά ταυτόχρονα αυξάνεται η ταχύτητα με την οποία το νερό ρέει και απομακρύνεται, συμβάλλοντας στη διάβρωση του εδάφους και σε πλημμυρικά φαινόμενα.
Τα κλιματιστικά αδιαμφισβήτητα είναι μία προσφορά της τεχνολογίας στην βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του ανθρώπου. Ας εξετάσουμε τώρα μερικά από τα χαρακτηριστικά των συσκευών αυτών ειδικά τα λεγόμενα χωριστών μονάδων (μέσα – έξω) . Για τη λειτουργία τους απαιτούν σημαντικά ποσά ενέργειας. Αρα η βελτίωση των ατομικών συνθηκών διαβίωσης έχει δυσανάλογα ψηλό αρνητικό οικολογικό αποτύπωμα. Βέβαια η χρήση ανανεώσιμων πράσινων πηγών ενέργειας περιορίζει το αρνητικό αυτό αποτύπωμα.
Μια άλλη σημαντική παράμετρος που συχνά παραβλέπεται είναι ο μηχανισμός ψύξης των κινητήρων των συσκευών αυτών. Τα συστήματα αυτά είναι αερόψυκτα άρα η θερμότητα που απάγεται για την ψύξη και λειτουργία του κινητήρα αποβάλλεται στον άμεσο περιβάλλοντα χώρο. Φανταστείται λοιπόν σε ένα χώρο με περιορισμένη φυσική κυκλοφορία αέρα, αυξημένη φυσική θερμοκρασία, να λειτουργεί μια κλιματιστική μονάδα και να αποβάλλει μερικές εκατοντάδες κ.μ. αέρα, θερμοκρασίας 60-80ο κελσίου. Η ψύξη του περιβάλλοντα αστικού αέρα γίνεται εξαιρετικά δύσκολη , αν όχι αδύνατη. Τέλος από υγειολογική άποψη ο ανθρώπινος οργανισμός δεν πρέπει να εκτίθεται σε έντονες θερμοκρασιακές μεταβολές. Συνεπώς η μετάβαση από ένα χώρο με ισχυρή ψύξη και χαμηλή θερμοκρασία στις εξωτερικές υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού μόνο καλό δεν προκαλεί.
Απώλεια πρασίνου τόσο στην ύπαιθρο όσο και σε αστικό περιβάλλον. Κύρια παρατηρείται απώλεια αστικού πρασίνου. Σαν απώλεια θεωρούμε τόσο την έλληψη φυτών, ειδικά δένδρων αλλά στην κάλυψη του εδάφους με τεχνητά υλικά ( τσιμεντοποίηση). Θυμάμαι περίπτωση σχολείου που ήθελε η αυλή να καλυφθεί με τσιμέντο, για λόγους καθαριότητας πιθανόν.
Αυξημένη κατανάλωση ακριβού νερού αστικής χρήσης, κύρια ύδρευσης για την καθαριότητα και τον δροσισμό αστικών κατασκευών. Το κατάβρεγμα με νερό κατασκευών από σκυρόδεμα για δροσισμό είναι η πλέον αντι-οικολογική και αντιπεριβαλλοντική πράξη. Ξοδεύει πολύτιμο ακριβό νερό ύδρευσης, για μία πράξη (ψύξη) χωρίς να επιφέρει το παραμικρό αποτέλεσμα, ενώ επιδεινώνει τις μικροκλιματικές συνθήκες με δραματική αύξηση υγρασίας (λόγω εξάτμισης) που καθιστά αφόρητη την διαβίωση.
Εκθέτω τα παραπάνω γιατί τα τελευταία χρόνια, παρότι γίνεται λόγος για την αλλαγή των κλιματολογικών συνθηκών,η κοινωνία μας πιστεύει ότι το φαινόμενο προσαρμογής του κλίματος στα νέα δεδομένα, στον τόπο μας θα περιορισθεί από μέτρα που θα ληφθούν σε άλλες χώρες. Κατηγορούμε την τσιμεντοποίηση, αλλά απαιτούμε πολλούς χώρους διαβίωσης σε μικρές εκτάσεις, άρα κτίζουμε συνεχώς και αλόγιστα. Θέλουμε αέρα αλλά εξακολουθούμε να συνωστιζόμαστε στα κέντρα των πόλεων, ενώ ο περιαστικός χώρος παραμένει αποκλεισμένος στην επιλογή κατοικίας, με πρακτικά ανύπαρκτες υποδομές και κυκλοφοριακή επικοινωνία.
Συνεχίζουμε δε ακάθεκτοι να παράγουμε συνθήκες που επιδεινώνουν την κλιματική κρίση και μεταβολή, ειδικά στο δικό μας μικρό αστικό περιβάλλον (αλόγιστη κατανάλωση πρώτων υλών και ενέργειας) .
Κάποιες μεγαλουπόλεις δεν έχουν δυνατότητα να αναστρέψουν την πορεία συνεχούς επιδείνωσης των κλιματολογικών παραμέτρων. Σε κάποιες πολεις όμως υπάρχει η δυνατότητα επιβράδυνσης και περιορισμού των επιζήμιων πρακτικών. Κοινωνία και δημοτικές αρχές μπορούν να αλλάξουν νοοτροπία και με μικρές απλές δράσεις να σταματήσουν να ευνοούν κακές πρακτικές, ώστε και να οδηγηθούμε σταδιακά στην σταθεροποίηση και βελτίωση των τοπικών κλιματολογικών συνθηκών.
ΚΑΛΟ & ΔΡΟΣΕΡΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ
* Ο Dr. Σφέικος, είναι γεωλόγος, ΑΠΘ, διδάκτωρ του παν/μιου Tübingen, υπήρξε επιστ. συνεργάτης A.E.I. ,εργάστηκε στην κατασκευή μεγάλων δημόσιων έργων υποδομής.
