ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Marianne von Martinez (1744–1812)
Συνθέτρια, τσεμπαλίστρια και τραγουδίστρια της κλασικής εποχής που δραστηριοποιήθηκε στη Βιέννη
Η Marianne von Martinez γεννήθηκε στη Βιέννη το 1744 σε οικογένεια στρατιωτικώνισπανικής καταγωγής. Το von στο όνομα της οικογένειας δεν θα μπορούσε να μην υπάρχει, αφού ο παππούς της, ο πατέρας της και τα αδέρφια της είχαν διακεκριμένη στρατιωτική σταδιοδρομία και υψηλόβαθμες θέσεις σε πρεσβείες και Βασιλικές Αυλές. Το βαπτιστικό της όνομα ήταν Άννα Κατερίνα.
Ο πατέρας της, Nicolo, ήταν φίλος με τον εξαίρετο ιταλό ποιητή και λιμπρετίστα PietroMetastasio, ο οποίος, ως βραβευμένος ποιητής, κλήθηκε να υπηρετήσει στην Αυστριακή αυτοκρατορία. Από εδώ και μέχρι το τέλος της ζωής του ο ποιητής έζησε με την οικογένεια Martinez.
Κάτι αξιοσημείωτο που πρέπει να αναφερθεί είναι το γεγονός ότι η οικογένεια Martinezκατοικούσε σε διαμέρισμα μεγάλου κτιρίου στη Βιέννη, το οποίο υπάρχει ακόμη σήμερα και ονομάζεται «Altes Michaelerhaus». Σ’ αυτό το κτίριο λοιπόν, έμειναν συν τοις άλλοις, μέλη της επιφανούς οικογένειας Esterhazy, ο συνθέτης και δάσκαλος τραγουδιού Nicola Porpora και ο ανερχόμενος νεαρός συνθέτης Josef Haydn. Οι ζωές όλων αυτών των σημαντικών ανθρώπων συνδέθηκαν και συντέλεσαν καθοριστικά στη διαμόρφωση της μουσικής προσωπικότητας της Marianne. Ο Metastasio παρατηρώντας αρκετά νωρίς την ικανότητά της στη μουσική, άρχισε να φροντίζει τη μουσική αλλά και τη γενική της μόρφωση. Μετά το θάνατο του πατέρα της, της ξεκίνησε και επέβλεπε τα μαθήματα τσέμπαλου με τον Haydn και αργότερα τραγουδιού με τον Porpora. Πολύ σύντομα, φάνηκε το ταλέντο της νεαρής κοπέλας και στη σύνθεση, οπότε άρχισε και επιπλέον μαθήματα θεωρητικών και σύνθεσης με τον Johann Adolph Hasse και τον Giuseppe Bonno – συνθέτη της Αυλής. Επιπλέον ο Metastasio της παρείχε μια γενική εκαπίδευση, που ξεπερνούσε κατά πολύ εκείνη των απλών γυναικών της εποχής. Εκτός από τα ιταλικά και τα γερμανικά που ήταν οι μητρικές της γλώσσες, έμαθε επίσης να μιλάει γαλλικά και αγγλικά.
Με την πάροδο του καιρού η Marianne δεχόταν προσκλήσεις για δημόσιες εμφανίσεις ως συνθέτρια, τσεμπαλίστρια και τραγουδίστρια στην αυτοκρατορική αυλή και οι σπουδαίες μουσικές της ικανότητες, όπως και η προσωπικοτητά της, την έκαναν γνωστή σε όλη την Ευρώπη. Έγραψε λειτουργίες, μουσική δωματίου, μοτέτα, χορωδιακά, κοσμικές καντάτες, ορατόρια σε κείμενα του Metastasio, κοντσέρτα, έργα για ορχήστρα, για πληκτροφόρο, για σόλο φωνή – τα οποία ήτανκαι η πρώτη που τα τραγουδούσε όταν τα παρουσίαζε στο κοινό. Σ’ αυτά διακρίνονταν τρίλιες, δύσκολα περάσματα, μεγάλα διαστήματα που απαιτούσαν ιδιαίτερη δεξιοτεχνία στην ψηλή περιοχή της φωνής. Το στυλ γενικά των συνθέσεών της ήταν ιταλικό λόγω καταβολών, ενώ των έργων της για πληκτροφόρο συγκρίθηκε με το στυλ του C.F.E.Bach.
Στα τριάντα της χρόνια τιμήθηκε από την «Accademia Filarmonica της Μπολόνια» και ήταν η πρώτη γυναίκα που το κατάφερε. Εκεί ήρθε σε επαφή με σπουδαία μουσικά πρόσωπα όπως, Arcangelo Corelli, Giacomo Meyerbeer και Niccoló Paganini. Ήταν μια ιδιαίτερα ενεργή και επιτυχημένη ερμηνεύτρια και συνθέτρια, η οποία ποτέ δεν επιδίωξε μόνιμο διορισμό, λόγω κοινωνικής θέσης, που άλλωστε δεν τον είχε ανάγκη. Ίδρυσε επίσης μια σχολή τραγουδιού για νέες γυναίκες όπου εκπαίδευσε με επιτυχία μουσικούς υψηλών κοινωνικών τάξεων. Διοργάνωνε στο σπίτι της εβδομαδιαία μουσικά απογευματινά και προσέλκυε πολλούς διακεκριμένους καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οHaydn και Mozart ο οποίος μάλιστα συνέθεσε σονάτες για πιάνο με τέσσερα χέρια για να τις ερμηνεύσει μαζί με τη Marianne.
Pietro Metastasio
Η Marianne δεν έκανε δική της οικογένεια, αλλά μαζί με την αδερφή της φρόντισαν τον οικογενειακό τους φίλο Metastasio μέχρι το τέλος της ζωής του, ο οποίος άφησε ως κληρονομιά στη νεαρή συνθέτρια όλη την οικονομική και μουσική του περιουσία. Η Marianne πέθανε από φυματίωση στη Βιέννη το 1812 και είναι θαμμένη στο νεκροταφείο του Αγίου Μάρξ. Από εκεί και ύστερα, η φήμη της χάθηκε, σε αντίθεση με άλλους άνδρες συνθέτες της εποχής της. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα τα έργα της βγήκαν στο προσκήνιο και ερμηνεύτηκαν επιτυχώς, τιμώντας το όνομα και τη μνήμη της.
