Maurice Ravel (1875-1937) Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής

Maurice Ravel (1875-1937)

«Εμείς οι καλλιτέχνες δεμ είμαστε φτιαγμένοι για γάμο.

Σπανίως είμαστε κανονικοί και η ζωή μας ακόμη λιγότερο»

Maurice Ravel

Γάλλος συνθέτης, μαέστρος και πιανίστας.

Ο Μορίς Ραβέλ γεννιέται το 1875 στο Σιμπούρ της Γαλλίας σε ένα ευτυχισμένο οικογενειακό περιβάλλον με ισπανικές καταβολές. Ο πατέρας του είναι γνωστός μηχανικός, εφευρέτης και κατασκευαστής και επιπλέον, λάτρης της μουσικής και του πολιτισμού. Στα επτά του χρόνια αρχίζει μαθήματα πιάνου και στα δώδεκα διδάσκεται αρμονία και αντίστιξη. Οι δάσκαλοί του φτάνουν στο συμπέρασμα ότι η μουσική γι’ αυτόν είναι μια φυσική κατάσταση κι όχι αποτέλεσμα προσπάθειας και μελέτης. Αρχίζει κιόλας να συνθέτει και κάνει την πρώτη δημόσια εμφάνιση ως πιανίστας. Συνεχίζει τις μουσικές του σπουδές στο Ωδείο του Παρισιού. Δεν είναι ιδιαίτερα επιμελής στα μαθήματα πιάνου. Ο στόχος του είναι να γίνει συνθέτης. Διδάσκεται σύνθεση απο τον Φωρέ και τον Τζεντάλτζε από τους οποίους επηρεάζεται μουσικά. Το 1903 εγκαταλείπει οριστικά το Ωδείο, αφού προηγουμένως έχει αποβληθεί δύο φορές. Τώρα είναι που ο ίδιος και μια σειρά από καινοτόμους νέους καλλιτέχνες, ποιητές, κριτικούς και μουσικούς ενώνονται σε μια άτυπη ομάδα και γίνονται γνωστοί ως Les Apaches – “Οι Χούλιγκανς”, ένα όνομα που επινοήθηκε για να εκπροσωπήσει την υπόστασή τους ως “καλλιτεχνικά άτομα”. Συναντιούνται τακτικά μέχρι τις αρχές του Α Παγκοσμίου Πολέμου και τα μέλη υποκινούν το ένα το άλλο με πνευματικό επιχείρημα τις επιδόσεις των έργων τους. Η συμμετοχή στην ομάδα είναι ρευστή, και σε διάφορες περιόδους περιελάμβανε τον Στραβίνσκυ και τον Ντε Φάλλια καθώς και Γάλλους φίλους τους. Ανάμεσά τους και ο Ντεμπισύ, τον οποίο ο Ραβέλ θαυμάζει απεριόριστα και, αν και αρκετά χρόνια μικρότερός του, διατηρούν μια δεκάχρονη φιλία και συνεργασία. Οι δύο συνθέτες παύουν να είναι φιλικοί για διάφορους μουσικούς αλλά και προσωπικούς λόγους και οι θαυμαστές του καθενός δημιουργούν εντάσεις με κύριο λόγο την υποτίμηση του «αντίπαλου».

  Ο Ραβέλ δεν έχει την κλίση του δασκάλου, αλλά παρ’ αυτά παραδίδει μαθήματα σε νέους μουσικούς. Ένας μαθητής του αναφέρει ότι «ήταν απαιτητικός δάσκαλος όταν καταλάβαινε πως ο μαθητής του διέθετε ταλέντο». Ο πιο διάσημος μετέπειτα μαθητής του ο Vaughan Williams, στις αναμνήσεις από την επαφή τους, αναφέρει πως «ο Ραβέλ ήταν μια κλειστή καιμυστική προσωπικότητα με έλλειψη εμπιστοσύνης στις γυναίκες».

  Η Εθνική Μουσική Εταιρεία που είχε δημιουργηθεί το 1871 για την προώθηση της μουσικής των ανερχόμενων Γάλλων συνθετώνκυριαρχεί με επικεφαλής τον Ντ’ Εντί. Ο Ραβέλ μαζί με αρκετούς πρώην μαθητές του Φωρέ δημιουργούν μια νεωτερίστικη οργάνωση την Ανεξάρτητη Μουσική Εταιρεία με πρόεδρο τον Φωρέ, η οποία ενθαρρύνει και συνθέτες από άλλες χώρες.

  Όταν η Γερμανία εισβάλλει στη Γαλλία το 1914, ο Ραβέλ προσπαθεί να ενταχθεί στη Γαλλική Πολεμική Αεροπορία. Θεωρεί το μικρό του ανάστημα ιδανικό για έναν αεροπόρο, αλλά απορρίπτεται λόγω ηλικίας. Μετά από αρκετές ανεπιτυχείς προσπάθειες στρατολόγησης, εντάσσεται τελικά στο 13ο Σύνταγμα Πυροβολικού ως οδηγός φορτηγού. Μετά τον πόλεμο χάνει μεγάλο μέρος της σωματικής και ψυχικής του αντοχής κι έτσι μειώνεται και η μουσική του παραγωγή. Τώρα είναι που ασκούν επάνω του επιρροές η τζαζ και η ατονική μουσική.

   Θεωρώντας κουραστική τη ζωή στη πόλη, μετακομίζει στην εξοχή. Από εδώ και μετά αρχίζει τις περιοδείες για συναυλίες στην Ισπανία, Ιταλία, Βρετανία, Δανία, Σουηδία, Καναδά, ΗΠΑ, Αυστραλία. Στη συνέχεια μια τετράμηνη περιοδεία στη Βόρεια Αμερική, παίζοντας πιάνο και διευθύνοντας, του αλλάζει την ψυχολογία από την μεγάλη αμοιβή που έπαιρνε και από την ενθουσιώδη υποδοχή του κοινού, που τον συγκινεί βαθύτατα. Από εδώ και πέρα ο Ραβέλ αναγνωρίζεται πλέον διεθνώς.

  Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Ραβέλ υπέστη ένα ατύχημα με αυτοκίνητο. Ενώ αρχικά δε φάνηκε να έχει κάποιον ιδιαίτερο τραυματισμό, με την πάροδο του καιρού άρχισε να εμφανίζει συμπτώματα αφασίας. Οι γιατροί δεν μπορούν να καταλάβουν αν πρόκειται για όγκο στον εγκέφαλο, για άνοια ή για αλσχάιμερ. Αν και δεν μπορεί να παίζει πιάνο και να συνθέτει, παραμένει ενεργός, καθώς διατηρεί το μεγαλύτερο μέρος των ακουστικών εικόνων και μπορεί ακόμη να ακούει εσωτερικά τη μουσική. Μετά από επιδείνωση των συμπτωμάτων προχωρά με παρότρυνση των γιατρών σε επέμβαση, βελτιώνεται ελάχιστα, αλλά σύντομα πέφτει σε κώμα και λίγο αργότερα πεθαίνει σε ηλικία 62 ετών. Θαβεται στο κοιμητήριο Levallois – Perret δίπλα στους γονείς του χωρίς θρησκευτική τελετή, διότι ήταν άθεος.

  Μας έχει κληροδοτήσει έναν θησαυρό από έργα γραμμένα με καλοδουλεμένη αρμονική και μελωδική γλώσσα, με θαυμάσια ενορχήστρωση, μια από τις καλύτερες όλων των εποχών, που φέρνει τη γνήσια σφραγίδα της εξαιρετικά γόνιμης και ευαίσθητης ιδιοφυίας του. Τα έργα του έχουν ρυθμική συνέχεια και αρμονική ισορροπία και έκαναν τον Στραβίνσκι να τον αποκαλέσει «ελβετικό ρολόι». Ο Ραβέλ κατατάσσεται συμβατικά μαζί με τον Ντεμπυσί, παρ’ όλο που οι ανομοιότητές τους είναι εντυπωσιακές και σημαντικές. Είχε μεγαλύτερο σεβασμό για τις κλασικές φόρμες από τον Ντεμπυσί και ήταν πιο κοντά στην παράδοση που χάραξε ο Σαιν-Σανς παρά ο Μασνέ. Οι Σατί, Σαμπριέ, Στράους, Μουσόργσκι, ο «ανατολισμός» που έγινε γνωστός από τη διεθνή έκθεση του 1889, και η τζαζ τον επηρέασαν αναμφισβήτητα. Οι χορευτικοί ρυθμοί είναι συνηθισμένοι στα έργα του. Οι αρμονίες του, συχνά «εμπρεσιονιστικές» (από άποψη τεχνικής), διεύρυναν τα όρια της τονικότητας με την αξιοποίηση ασυνήθιστων συγχορδιών και με τη χρήση της διτονικότητας. Οι μελωδίες του έχουν, ορισμένες φορές, χαρακτηριστικά τρόπων. Αναμφισβήτητα ήταν ένας από τους μεγάλους καινοτόμους και στην πιανιστική γραφή. Από τα πιο σπουδαία έργα του είναι τα: «Παβάνα για μια νεκρή Ινφάντη», «Παιχνίδια στο νερό», «Τσιγγάνα», «Ισπανική Ραψωδία», «Η μάνα μου η χήνα», «Δάφνις και Χλόη», «Ευγενικά και συναισθηματικά βαλς», το κοσμαγάπητο «Μπολερό» και πολλά άλλα.

Χειρόγραφο από τη σονάτα για βιολί και πιάνο αρ.1

«Οι ερμηνευτές είναι σκλάβοι»

«Η αληθινή τέχνη είναι κάτι μεταξύ καθαρής διάνοιας και συγκίνησης»

Maurice Ravel

«Είναι γραμμένο για ορχήστρα αλλά δεν περιέχει καθόλου μουσική»

Maurice Ravel

για το Μπολερό

«Ό,τι σάλτσα βάζετε γύρω από τη μελωδία, είναι θέμα γούστου. Αυτό που είναι σημαντικό είναι η μελωδική γραμμή»

Maurice Ravel

στον Vaughan Williams

«Ο Ραβέλ αρνείται το ανώτατο παράσημο τιμής αλλά η μουσική του το αποδέχεται»

Εric Satie

«Ο Ραβέλ ήταν γοητευμένος από το δυναμισμό της αμερικανικής ζωής, τις μεγάλες πόλεις, τους ουρανοξύστες, την προηγμένη τεχνολογία, εντυπωσιάστηκε από τη τζαζ, τα negro spirituals και την υπεροχή της αμερικανικής ορχήστρας γενικά. Η αμερικνική κουζίνα ήταν ένα άλλο θέμα»

Arbie Orenstein

Μουσικολόγος

«Τα τελευταία του χρόνια ήταν σκληρά, γιατί σταδιακά έχασε τη μνήμη του και κάποιες από τις συντονιστικές του δυνάμεις, και, φυσικά το ένιωθε»

Ιgor Stravinsky

 

 

 

 

 

 

χαλβάς Γούναρης
roz-panthiras-adv1

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.