ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Marie Emmanuelle Bayon – Louis (1745–1825)
Madame Louis – Η γυναίκα με το αστείρευτο πνεύμα
Γαλλίδα συνθέτρια και πιανίστα
Η Marie-Emmanuelle Bayon γεννήθηκε το 1745στο Marcei της Νορμανδίας. Για τα παιδικά της χρόνια οι μόνες σχεδόν πληροφορίες είναι ότι είχε στενή σύνδεση με την οικογένεια τηςευγενούς Madame la Marquise de Langeron, την οποία ευγνωμονεί μέσω των έργων της και είναι η ίδια που την έφερε σε επαφή με τη μουσική με μια ειδική εκπαίδευση αλλά και με την αριστοκρατία. Από τα είκοσί της χρόνια και μετά, συμμετέχοντας στα αριστοκρατικά σαλόνια και στα καλλιτεχνικά απογευματινάάρχισε να γίνεται γνωστή ως μία εξαιρετική μουσικός με ιδιαίτερες επιδόσεις στο φορτεπιάνο(άμεσος πρόγονος του πιάνου-pianoforte, το οποίο είχε ήχο λίγο πιο «στεγνό» από το πιάνο). Δημιούργησε μια καλή φιλία με τον φιλόσοφο Denis Diderot και δίδαξε πιάνο στην κόρη του.
Η Bayon παντρεύτηκε τον Victor Louis, έναν διάσημο αρχιτέκτονα που είχε ισχυρές διασυνδέσεις με το θέατρο και την πολιτική, ο οποίος ήταν φίλος του συνθέτη André Grétry. Ο Louis προσλήφθηκε για να σχεδιάσει και να επιβλέπει την κατασκευή του Grand Theâtre και το σπίτι τους, όπου λάμβαναν χώρα «σαλόνια»υψηλού επιπέδου, έγινε κέντρο της μουσικής ζωής της περιοχής.Το ζευγάρι απέκτησε μία κόρη.
Η Bayon συνέθεσε ορχηστρική μουσική, όπερες, σονάτες για τσέμπαλο. Από τα δημοφιλέστερα έργα της συνθέτριας είναι η κωμική όπερα «Fleur d’épine», της οποίας μια πλήρης παρτιτούρα που δημοσιεύτηκε από τον Huguet στο Παρίσι, αποτελούνταν απόουβερτούρα (εισαγωγή), άριες, ντουέτα, τρίο καιχορωδιακά. Αυτή η οπερατική παρτιτούρα σε ιταλικό στιλ διαχέεται από πλούσιο μουσικό και φιλολογικό πνεύμα. Στην αφιέρωση στον πρόλογο του έργου η Bayon έγραψε: «Στην πιο γαλήνια Υψηλότητα της Madame la Duchesse de Chartres – Είναι έργο γυναίκας. Ο φόρος τιμής σε αυτό οφείλονται σε μια πριγκίπισσα που ενσαρκώνει τη γοητεία και τον στολισμό του φύλου της. Το όνομά της στην κορυφή της δουλειάς μου είναι ένας ένδοξος τίτλος που με διαβεβαιώνει για την αποδοχή του κοινού. Αυτή η ένδειξη της κηδεμονίας διεγείρει ένα έντονο συναίσθημα στην καρδιά μου και τα αδύναμα ταλέντα μου που εμπνέονται από ευγνωμοσύνη θα είναι πλέον πολύτιμα για μένα μόνο στο βαθμό που θα μπορώ να τα αφιερώσω σε εσάς».
Ωστόσο, η συνθέτρια ανέδειξε και προώθησεστη Γαλλία το φορτεπιάνο με τις ερμηνείες της και το έργο της «Έξι Σονάτες της για τσέμπαλο ή πιάνο», οι οποίες εκδόθηκαν και πουλήθηκαν στο ευρύ κοινό. Στις παρτιτούρες αναγράφονται οι χρωματισμοί forte και pianο, όχι όμως η άρθρωση. Το ύφος της, συνδυάζει την παραδοσιακή γαλλική γραφή για πληκτροφόρα, όπως επίσης γερμανικές και ιταλικές επιρροές, παράγοντας μουσική που αντιπροσώπευε το λεγόμενο «Διεθνές κλασικό στυλ» των τελευταίων δεκαετιών του 18ου αιώνα. Οι σονάτες της συγκρίθηκαν με εκείνες του Domenico Alberti, του Johann Christian Bach, του Johann Gottfried Eckhardt, του Johann Schobert και άλλων ξένων συνθετών των οποίων τη μουσική θαύμαζαν εκείνη την εποχή στο Παρίσι.
Fortepiano του 1720 από τον BartolomeoCristofori στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη
Οι πιο γόνιμες πηγές βιογραφικών πληροφοριών είναι οι αφιερώσεις της στους προλόγους των έργων της, οι αφιερώσεις των θαυμαστών της, ιδιαίτερα τα γραπτά του φιλόσοφου και φίλου της Diderot και αρκετά αποσπάσματα από μια ολοκληρωμένη βιογραφία του συζύγου της που δημοσιεύτηκε στο Μπορντό το 1881. Όλα αυτά αποκαλύπτουν μια σπουδαία προσωπικότητα με μια σημαντική μουσική δραστηριότητα.Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια που χρησιμοποίησε ο Diderot σε επιστολή του στον Victor Louis πριν τον γάμο του με τη Bayon:
«Ω, φίλε μου Λούις, η γυναίκα σου είναι άγγελος,συνθέτει σαν άγγελος, παίζει σαν άγγελος, τραγουδάει σαν άγγελος, έχει τα χέρια, τον χαρακτήρα, όλες τις ιδιότητες ενός αγγέλου. Την αγαπώ τόσο τρυφερά όσο το παιδί μου. Σας προσκαλώ να την κάνετε ευτυχισμένη…Έχει όλη την προσοχή μας! Να θυμάστε ότι απειλείστε από ένα σμήνος εχθρών αν δεν συμπεριφερθείτε σωστά».
Τα αδημοσίευτα έργα της συνθέτριας, που συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής της αλλά δεν έχουν βρεθεί ακόμη, περιλαμβάνουν ορχηστρικά, μουσική δωματίου και κωμικές όπερες.
Πέθανε το 1825, αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο του συζύγου της στο Aubevoye της Νορμανδίας.
«Η Marie-Emmanuelle Bayon ήταν μία γοητευτική νέα, όμορφη, ευγενική, σεμνή, σοφή, πνευματώδης, που έπαιζε πιάνο με τη μέγιστη δυνατή δεξιοτεχνία, συνέθετε υπέροχα και με εκπληκτική ικανότητα»
Madame de Genlis
(στο σαλόνι της έγιναν
οι περισσότερες εμφανίσεις της συνθέτριας)
