​Karlheinz Stockhausen (1928-2007) Γράφει η Νατασα Παπαστάθη Καθηγήτρια μουσικής

παπαστάθη

Ο ΣΥΝΘΕΤΗΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής

Karlheinz Stockhausen (1928-2007)

«Ο Στοκχάουζεν είναι ο μεγαλύτερος εν ζωή συνθέτης

και ο μόνος του ύψους μου που αναγνωρίζω»

Pierre Boulez

Ο Οραματιστής της μουσικής του 20ου αιώνα

Γερμανός συνθέτης

  Ο Καρλχάιντς Στοκχάουζεν γεννιέται στο Κέρπεν της Γερμανίας το 1928. Ο πατέρας του είναι δάσκαλος και η μητέρα του κόρη μιας πλούσιας οικογένειας γαιοκτημόνων που ασχολείται ερασιτεχνικά με το πιάνο. Λόγω της εύθραστης ψυχικής και σωματικής της υγείας, πεθαίνει τέσσερα χρόνια μετά τη γέννηση του Καρλχάιντς. Από τα επτά του χρόνια παίρνει τα πρώτα μαθήματα πιάνου. Ο πατέρας του ξαναπαντρεύεται κι επειδή η σχέση του παιδιούμε τη θετή του μητέρα δεν είναι οι καλύτερες, αποφασίζει να ζήσει σε οικοτροφείο. Σπουδάζει πιάνο, αρμονία, αντίστιξη και παιδαγωγικά της μουσικής στο Ωδείο της Κολωνίας και επιπλέον, μουσικολογία, φιλοσοφία, γερμανική ιστορία και πολιτισμό στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Σύνθεση διδάσκεται από τους Μάρτιν, Μεσιάν και Μιγιό. Ολοκληρώνει τις σπουδές του με φωνητική, ακουστική και θεωρία πληροφοριών στο Πανεπιστήμιο της Βόννης.

 Αρχίζει μια σειρά διαλέξεων στο Διεθνές Θερινό Σχολείο Νέας Μουσικής στο Ντάρμσταντ και συναυλιών στη Β. Αμερική, την Ασία και την Ευρώπης. Διδάσκει, ως προσκεκλημένος καθηγητής, σύνθεση στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια Ντέιβις. Ιδρύει και διευθύνει τα Μαθήματα Νέας Μουσικής της Κολωνίας, ενώ διορίζεται καθηγητής σύνθεσης στο Πανεπιστήμιο μουσικής της Κολωνίας.

  Κατά τη δεκαετία του 1950 -1960, δημοσιεύει μια σειρά άρθρων που καθιερώνουν τη σημασία του στον τομέα της θεωρίας της μουσικής. Αν και περιλαμβάνουν αναλύσεις έργων Μότσαρτ, Ντεμπυσί, Στραβίνσκι, Μπάρτοκ, Βέμπερν, Μπουλέζ και άλλων, εξετάζουν τα στοιχεία της συνθετικής θεωρίας που σχετίζονται άμεσα με το δικό του έργο, ως το σημαντικότερο.

  To 1988 επίσης ιδρύει τους «Κύκλους Μαθημάτων Στοκχάουζεν» που γίνονται κάθε χρόνο. Συνεργάζεται για τις παρτιτούρες των έργων του με τον εκδοτικό οίκο UniversalEdition και στη συνέχεια με τον Stockhausen-Verlag. Το 1990 αποκτά άδεια για την ηχογράφηση της μουσικής του και ιδρύει δική του δισκογραφική εταιρία για να κάνει τη μουσική του μόνιμα διαθέσιμη σε compact disc.

 Έκανε δύο γάμους και απέκτησε έξι παιδιά, από τα οποία τα τέσσερα είναι μουσικοί. Πέθανε ξαφνικά από καρδιακή ανεπάρκεια στο Κούρτεντο 2007, όπου και είναι θαμμένος.

  Το έργο του συχνά απομακρύνεται από τον παραδοσιακό τρόπο γραφής και έχει επιρροές από τους Μεσιάν, Βαρέζ, Βέμπερν, από κινηματογραφικές μελωδίες αλλά και από τους ζωγράφους Μοντριάν και Κλε. Χρησιμοποιεί τον δωδεκαφθογγισμό, τον αθεματικό σειραϊσμό, ηλεκτρονική μουσική, αλεατορισμό. Ο Στοκχάουζεν με τον Κέιτζ είναι από τους λίγους avantgarde συνθέτες που κατάφεραν να διεισδύσουν στη λαϊκή συνείδηση.

  Η μουσική του έχει επηρεάσει τους συνθέτες Barrett, Andriessen, Rihm (μαθητής του), Nørgård, πολλούς συνθέτες της τζαζ, ποπ και ροκ μουσικής, όπως Davis, Hancock, Mingus, Lateef, Braxton, Zappa, Wright, Waters, PinkFloyd, Grateful Dead και αρκετούς άλλους διάσημους και μη.

   Η φήμη του Stockhausen αντανακλάται και σε έργα λογοτεχνίας.  Στα μυθιστορήματα «Flowmy tears, the policeman said» του Philip K. Dickκαι «The crying of lot 49» του Thomas Pynchon, υπάρχει αναφορά στο όνομά του και στην ηλεκτρονική μουσική.

  Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία και διακρίσεις μεταξύ των οποίων, Γερμανικό Βραβείο κριτικών κινηματογράφου, Βραβεία SIMC στην Ιταλία για ορχηστρικά έργα, Μεγάλο Βραβείο Τέχνης, Μέλος της Ακαδημίας Τεχνών του Αμβούργου, του Βερολίνου, της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας της Μουσικής, της Φιλαρμονικής Ακαδημίας της Ρώμης, της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών, Τεχνών και Γραμμάτων, της Βασιλικής Ακαδημίας της Μουσικής του Λονδίνου, Επίτιμος πολίτης της κοινότητας Κούρτεν όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και ο δήμος του Κούρτενυιοθετεί την ονομασία «Stockhausengemeinde» (δήμος Στοκχάουζεν) προς τιμήν του αείμνηστου συνθέτη.

«…ποτέ κανείς δεν σκέφτεται τον Μπετόβεν ως έναν εξαιρετικό ενορχηστρωτή, επειδή η ποιότητα της εφεύρεσης υπερβαίνει την απλή δεξιοτεχνία. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Stockhausen: η ένταση της φαντασίας προκαλεί μουσικές εντυπώσεις μιας στοιχειώδους και φαινομενικά ανεξιχνίαστης ομορφιάς, που προκύπτει από αναγκαιότητα, παρά συνειδητό σχεδιασμό»

Igor Stravinsly