Hildegard von Bingen (1098-1179) Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη Καθηγήτρια μουσικής

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ

Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής


Hildegard von Bingen
(1098-1179)

«Η ψυχή είναι πολυφωνική»

Hildegard von Bingen

Η πιο εξέχουσα φυσιοδίφης

και η πιο πρωτότυπη φιλόσοφος της Δύσης του 12ου αιώνα

Αγία, φιλόσοφος, θεολόγος, επιστήμονας, συγγραφέας, συνθέτρια, μεταρρυθμίστρα, θρησκευτικός ηγέτης.

 Η Χίλντεγκαρντ φον Μπίγκεν γεννιέται στο Μπέρμερσαϊμ της Γερμανίας το 1098 από πολύτεκνη οικογένεια ευγενών. Από τη νηπιακή της ηλικία αρχίζει να βλέπει οράματα, τα οποία και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη μετέπειτα ζωή της. Στα επτά της χρόνια οι γονείς της την αφιέρωσαν στο μοναστήρι του Ντισιμπόντενμπεργκ , υπό την προστασία της θείας της, κόμισσας Γιούτα φον Σπονχάιμ, η οποία, ήταν μία σημαντικότατη φυσιογνωμία της εποχής, λόγω της μόρφωσης και της πίστης τηςπου άσκησε επιρροή στη γερμανική κοινωνία και εκκλησία. Εκείνη την εποχή η Γιούτα ήταν κι αυτή δόκιμη μοναχή αλλά σταδιακά ίδρυσε ένα γυναικείο μοναστικό τμήμα εντός της μέχρι τότε αντρικής μονής του Ντισιμπόντεμπεργκ στο οποίο έγινε και ηγουμένη. Η Γιούτα φρόντισε να μορφωθεί η Χίλντεγκαρντ στη θεολογία, τη μουσική και τα λατινικά. Σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών, η Χίλντεγκαρντ γίνεται μοναχή και όταν η Γιούτα φεύγει από τη ζωή, παίρνει τη θέση της.

  Αν και φύση ασθενική, καθώς περπατούσε με δυσκολία, συχνά έχανε την όρασή της, έμενε για μέρες παραλυμένη στο κρεβάτι, λόγω δυνατώνημικρανιών, υπήρξε δραστήρια και αποφασιστική. Πριν φτάσει τα σαράντα της χρόνια της γίνεται ηγουμένη και έπειτα από σκληρή σύγκρουση με τον τοπικό επίσκοπο, παίρνει μαζί της πενήντα περίπου μοναχές και ιδρύει το δικό της γυναικείο μοναστήρι στην περιοχή της Ρηνανίας.

  Οι ιστορικοί και οι πηγές τους περιγράφουν τη Χίλντεγκαρντ ως μια γυναίκα με ατσάλινο χαρακτήρα και με ανορθόδοξες πρακτικές στη διοίκηση του μοναστηριού. Οι μοναχές της απολάμβαναν ελευθερίες αδιανόητες ειδικά για εκείνη την εποχή. Γυμνάζονταν, έκαναν ζεστά λουτρά, έπιναν μπύρα αντί για νερό, κυκλοφορούσαν ακάλυπτες, στεφάνωναν με λουλούδια τα λυτά μακριά μαλλιά τους και έψελναν θρησκευτικούς ύμνους με συνοδεία μουσικών οργάνων, κάτι αυστηρά απαγορευμένο από το τυπικό της Καθολικής εκκλησίας. Όλα αυτά τα παράδοξα την έφερναν συχνά σε σύγκρουση με τους άνδρες ανωτέρους της, όμως η Χίλντεγκαρντ άλλοτε με επιχειρήματα και παρακλήσεις κι άλλοτε με ανυπακοή, έχονταςπάντα και την στήριξη του Πάπα, έκανε αυτό που επιθυμούσε.

  Κάποια στιγμή αποκαλύπτει το γεγονός ότι βλέπει θρησκευτικά οράματα, ακούει φωνές και πέφτει σε έκσταση. Το περιέγραψε σαν μια εκτυφλωτική λάμψη που τρυπούσε το μυαλό της και έκανε την καρδιά της να φλέγεται. Ο Θεός, έλεγε, της είχε πει «Κάνε γνωστά τα θαύματα που ζεις, γράψε όσα βλέπεις και ακούς». Και η ίδια, ακολουθώντας την ουράνια εντολή, έγραψε εννιά βιβλία, ποιήματα και την περίφημη «Symphonia Armonie Celestium Revelationum».

  Η εύθραυστη υγεία της την οδήγησε να παρατηρήσει τη φύση γύρω της και να αναζητήσει θεραπείες σε βότανα και λίθους. Τα ευρήματά της βρίσκονται συγκεντρωμένα στο «Book of Divine Works», ένα βιβλίο πρακτικής ιατρικής το οποίο μελετήθηκε τον 20ο αιώνα και τα οφέλη πολλών από τις συνταγές της επιβεβαιώθηκαν επιστημονικά. Τα τελευταία χρόνια τα «Χιλντεγκαρντιανά ινστιτούτα» έχουν αποκτήσει πολυάριθμους ακολούθους οι οποίοι έναντι ισχυρής αμοιβής μπορούν να ακολουθήσουν ένα πρόγραμμα υγιεινής διατροφής και θεραπευτικής φροντίδας σύμφωνα με τις αρχές της διάσημης ηγουμένης του 12ου αιώνα.

   Ανάμεσα στους τόσους σπουδαίους ρόλους της, πρέπει να αναφερθεί αυτός για τον οποίο κυρίως ενδιαφερόμαστε εδώ: θεωρούσε ότι η μουσική είναι μέσο επικοινωνίας με τον Θεό και μέσο επίτευξης έκστασης, δηλαδή αποτελούσε μια προφανή απόδειξη της φυσικής και αυθόρμητης ικανότητας του ανθρώπινου νου να συνδέεται με τον νου του Θεού. Οι μυστικιστικές ιδιότητες της μουσικής επέτρεπαν στον άνθρωπο να βιώσει ξανά την ομορφιά και την αρμονία του Παραδείσου που είχε χάσει μετά την πτώση του. Οι στίχοι και οι μελωδίες της ήταν εξαιρετικά πρωτότυπες και ήταν το μοναδικό άτομο που κατά τον 12ο αιώνα συνέθεσε με ελεύθερο στίχο. Η περίτεχνη και λεπτομερής μουσική της θεωρία, που στηρίχθηκε στα μαθηματικά, ήταν χαρακτηριστική της γοτθικής τεχνοτροπίας.ανέπτυξε ένα ιδιαίτερο μουσικό ύφος με συνθέσεις που δύσκολα κατατάσσονται στην τυπική λειτουργική μουσική. Οι μελωδίες της είναι πιο ελεύθερες, σχεδόν αυτοσχεδιαστικές, ενώ για να υμνήσει τον Θεό χρησιμοποιεί ένα ερωτικό λεξιλόγιο − κάτι ασεβές και ανεπίτρεπτο για θρησκευτικό έργο. Δεν είναι τυχαίο πως παρόλη τη φήμη της στη Μεσαιωνική Ευρώπη, η μουσική της δεν ακούστηκε ποτέ έξω από τους τοίχους του μοναστηριού. Έγραψε εβομήντα επτά εκκλησιαστικούς ύμνους. Όσο για το «Ordo virtutum», το μουσικό δράμα που συνέθεσε με θέμα τη διαμάχη της ανθρώπινης αρετής και του πειρασμού του διαβόλου, δεν είναι λίγοι οι μουσικολόγοι που θεωρούν πως είναι η πρώτη όπερα που γράφτηκε ποτέ − αιώνες πριν τον Μοντεβέρντι.

Σε όλη της τη ζωή η Χίλντεγκαρντ υποστήριζε με πάθος το δικαίωμα των γυναικών να μορφώνονται και να είναι ανεξάρτητες. Δίδασκε πως και η γυναίκα πλάστηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του Θεού, απορρίπτοντας τα στερεότυπα της εποχής ότι το γυναικείο φύλο είναι όργανο του σατανά και αρνούνταν να επιτρέψει στην εκκλησία να συμπεριφέρεται στις γυναίκες ως κατώτερες από τους άνδρες. Στο έργο της εντυπωσιάζει η θέση της σχετικά με το γυναικείο σώμα και τη γυναικεία σεξουαλικότητα (…)

  Η Χίλντεγκαρντ έζησε ολόλκηρη τη ζωή της σαν μοναχή, αλλά ταυτόχρονα ήταν μια σπουδαία προσωπικότητα για τον Μεσαιωνικό κόσμο. Επίσκοποι, ευγενείς, βασιλείς, ακόμα και ο Πάπας, απευθύνονταν σ’ εκείνη για πνευματική και πολιτική καθοδήγηση, όπως αποδεικνύεται από τον τεράστιο όγκο αλληλογραφίας. Άφησε πίσω της έναν θησαυρό ποιημάτων, επιστημονικών πραγματειών, εικονογραφημένων χειρογράφων και θρησκευτικών ύμνων απαράμιλλης ομορφιάς, που χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν 900 χρόνια για να ανακαλυφθούν, αφού, μέχρι το 1979, δεν υπήρχε η παραμικρή αναφορά στο μουσικό της έργο. 

 Πέθανε το 1179 στο μοναστήρι της σε ηλικία 81 ετών και λέγεται ότι τη στιγμή του θανάτου της δύο φωτεινές αψίδες έλαμψαν στον νυχτερινό ουρανό ενώ εμφανίστηκε ένας λαμπερός κόκκινος σταυρός και μικρότεροι σταυροί σχημάτιζαν κύκλους. Δέκα χρόνια αργότερα ολοκληρώθηκε η βιογραφία της από τον Θεοδώριχο του Έχτερναχ. Είναι ενταφιασμένη στην Καθολική ενορία Saint Hildegard στο Eibingen

  Η Χίλντεγκαρντ σταδιακά άρχισε να θεωρείται αγία από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, αν και δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί η αγιοποίησή της για γραφειοκρατικούς λόγους, ενώ η καρδιά και η γλώσσα της βρίσκονται διατηρημένα στην εκκλησία του Αϊμπίνγκερστρασε. Το 2012 ο πάπας Βενέδικτος ο 16ος διέταξε να γραφτεί το όνομά της στο επίσημο αγιολόγιο, ενώ την ανακήρυξε Διδάκτορα της Εκκλησίας, τίτλος που απονέμεται σε θεολόγους που επηρέασαν σημαντικά το εκκλησιαστικό δόγμα. Έτσι, εκτός από Αγία, έγινε και η τέταρτη γυναίκα που έλαβε ποτέ αυτόν τον τίτλο ανάμεσα στους 34 ανθρώπους που είχαν αυτήν την τιμή. Οι άλλες τρεις ήταν η Κατερίνα της Σιένα, η Τερέζα της Άβιλα και η Θηρεσία του ΛισιέΕπίσης, οπλανετοειδής «898 Hildegard» ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της.

  Σήμερα υπάρχουν δεκάδες ηχογραφήσεις των ύμνων της, έχουν γραφτεί πολυάριθμες βιογραφίες, έχουν γυριστεί ντοκυμαντέρ και ταινίες για τη ζωή της, έχει γίνει ηρωίδα μυθιστορημάτων, ενώ δεν είναι λίγοι αυτοί που τη θεωρούν πρώιμη φεμινίστρια και γκουρού του New Age.

 

https://www.facebook.com/vasw.tsiagkou
roz-panthiras-adv1
χαλβάς Γούναρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *