ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Francesca Campana (1607? – 1665)
Ιταλίδα συνθέτιδα και τραγουδίστρια
Η Francesca Campana γεννήθηκε πιθανόν το 1607 στη Ρώμη. Για τη ζωή της υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες, αλλά χάρη στα μουσικά ντοκουμέντα που σώζονται, θα αναφέρω κάποια χρήσιμα στοιχεία τα οποία ανακαλύφθηκαν πρόσφατα.
Από νωρίς έδειξε το μουσικό της χάρισμα στο τραγούδι, στη σύνθεση και στην εκτέλεση πληκτροφόρων οργάνων και προφανώς, λόγω της οικονομικής επιφάνειας της οικογένειας, ωφελήθηκε από μια εκπαίδευση που χοργήθηκε σε πολύ λίγες γυναίκες της εποχής της.
Το 1629 δημοσίευσε μια συλλογή από 15 άριεςμε τίτλο «Cantate et Arie a una, due e tre voci»που την παρουσίασε στον ευγενή Don MantovanLuigi Gonzaga με την αφιέρωση: «Το αφιερώνω στην Εξοχότητά σας γιατί, αν κατηγορηθώ ότι είμαι πολύ τολμηρή για να δημοσιεύσω, ούσα γυναίκα, τουλάχιστον πρέπει να μείνω συνετή σε ό,τι αφορά τον τρόπο μου, αφού, υπό την προστασία ενός τέτοιου Πρίγκιπα, αποκτώ μοναδική αξία ως συνθέτης».
Άλλη μια απόδειξη για τη σπουδαιότητα και δημοτικότητα των συνθέσεών της είναι το γεγονός ότι δύο από τα έργα της, το «Pargoletta vezzosetta» για σόλο φωνή, και το «Donna, se’l mio servir» για δύο φωνές, εκδόθηκαν από τον Giovanni Battista Robletti (1583-1655), έναν σημαντικό τυπογράφο της Ρώμης, που ήταν αυστηρά επιλεκτικός και προσεκτικός στις εκδόσεις του. Η Campana συνέχισε την καριέρα της ως τραγουδίστρια, αλλά από εδώ και μετά δεν υπάχει κάποια σύνθεση που να δημοσίευσε.
Ωστόσο, το έργο της αξίζει να ερευνηθεί λόγω της μουσικής του αλλά και της ιστορικής του σημασίας. Το ύφος της συνθέτριας τείνει προς την παραφωνία, όχι σε ακραίο βαθμό, και τη χρήση πολυφωνικών χρωματικών στοιχείων, για την ανάδειξη των εκφραστικών δυνατοτήτων των κειμένων της. Η ευφάνταστη γνώση της πάνω στη φόρμα δίνει ιδιαίτερη ομορφιά στις άριές της, καθώς φαίνεται να διεξάγει έναν έντεχνα κατασκευασμένο διάλογο μεταξύ των φωνών και να δένει τόσο περίτεχνα την οριζόντια (αντιστικτική) με την κάθετη (αρμονική) γραφή, πάντα με γνώμονα την ανάδειξη του κειμένου.
Ακόμη, χάρη σε μια άγνωστη μέχρι τώρα αλληλογραφία, είναι δυνατό να σκιαγραφηθεί η δραστηριότητά της ως δασκάλα μουσικής, μέσα σε μια δράση έντονων μουσικών ανταλλαγών που ξεπερνά τα όρια της Ρώμης. Μάλιστα, το 1662 η Francesca Campana κλήθηκε να διδάξει μια νεαρή Φλωρεντινή εκκολαπτόμενη μουσικό, την Angela Soci, για λογαριασμό του καρδινάλιου Giovan Carlo de’ Medici, ο οποίος ήθελε να την προσλάβει στην αυλή των Μεδίκων στη Φλωρεντία. Η Campana αφιερώνει αρκετούς μήνες στην εκπαίδευση της νεαρής μαθήτριάς της και μέσω αυτής ήρθαν στο φως κάποιες πρακτικές διδασκαλίας φωνητικών και οργανικών γνώσεων.
Παντρεύτηκε τον Giovan Carlo Rossi, αδελφό του συνθέτη όπερας Luigi Rossi.
«Η Francesca Campana είναι μια λαμπρή τραγουδίστρια,
ερμηνεύτρια πληκτροφόρων και συνθέτης»
Fulvio Testi (1593-1646)
ποιητής και διπλωμάτης
