ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ
Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής
Augusta Holmès – Hermann Zenta (1847–1903)
«Πρέπει να δείξω στους άνδρες από τί είμαι φτιαγμένη!»
Augusta Holmès
Γαλλίδα συνθέτρια ιρλανδικής καταγωγής
Η Augusta Holmès γεννήθηκε στο Παρίσι τον χειμώνα του 1847, από γονείς Ιρλανδούς. Ο πατέρας της ήταν λοχαγός και η μητέρα της συγγραφέας. Μεγάλωσε στις Βερσαλίες. Παρόλο που από νωρίς έδειξε την έφεσή της και την αγάπη της για τη μουσική, η μητέρα της την αποθάρρυνε και μόνο μετά τον θάνατό της, όταν η Augusta ήταν μόλις δέκα ετών, μπόρεσε να παρακολουθήσει μαθήματα μουσικής. Παρά το γεγονός ότι επέδειξε ταλέντο στο πιάνο, δεν της επετράπη να σπουδάσει στο Ωδείο του Παρισιού, αλλά παρακολουθούσε μαθήματα ιδιωτικά. Ανέπτυξε το παίξιμό της στο πιάνο υπό την καθοδήγηση της πιανίστριας Mademoiselle Peyronnet και του οργανίστα του Καθεδρικού Ναού των Βερσαλιών Henri Lambert. Με τον συνθέτη και κλαρινετίστα Hyacinthe Klosé επέκτεινε τις γνώσεις της στα ξύλινα πνευστά. Σπούδασε επίσης φωνητική με τον Guillot de Sainbris, ο οποίος είχε ιδρύσει μια σχολή τραγουδιού στο Παρίσι για θεατρικούς καλλιτέχνες.
Άρχισε να συνθέτει. Έδειξε μερικές από τις συνθέσεις της στον Franz Liszt, ο οποίος θαύμαζε το έργο της και την ενθάρρυνε να συνεχίσει δυναμικά. Οι συνθέσεις της ερμηνεύονταν στη Γαλλία και έγινε διασημότητα στους παριζιάνικους κύκλους Αλληλογραφούσε με την πολιτιστική ελίτ της Ευρώπης και διατηρούσε το δικό της πολύ δημοφιλές σαλόνι από νεαρή ηλικία. Γύρω στα τριάντα της χρόνια, έγινε μαθήτρια του Cesar Frank, τον οποίο θαύμαζε απεριόριστα και θεωρούσε πραγματικό της δάσκαλο.
Η Augusta Holmès υποστήριξε με πάθος το πιστεύω της: «Πρέπει να δείξω στους άνδρες από τί είμαι φτιαγμένη!», καθώς ξεκινούσε να αγωνίζεται σε ένα ανδροκρατούμενο επάγγελμα. Η επιτυχία της ήταν εντυπωσιακά πρωτοπόρα για την εποχή: διέθετε επιχειρηματικό πνεύμα, είχε ταλέντο στην αυτοπροώθηση και μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη. Παρήγαγε μεγαλοπρεπή έργα, ενώ για τις γυναίκες συνθέτριες, η ταπεινή προσδοκία ήταν να γράφουν τραγούδια και έργα σαλονιού. Η Augusta κατέλαβε τη 2η θέση στον εναρκτήριο διαγωνισμό της πόλης του Παρισιού το 1878 με την προγραμματική συμφωνία «Lutéce», το πρώτο της μεγάλο έργο. Σε τρία μέρη και γραμμένη για τέσσερις σολίστ, αφηγητή, χορωδία, παιδική χορωδία και μεγάλη ορχήστρα, η συμφωνία αφορά την πόλη του Παρισιού υπό επίθεση και την πτώση της στους Ρωμαίους – μια έξυπνη νύξη στην πολιορκία της πόλης και την ήττα της Γαλλίας στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο λίγα μόνο χρόνια νωρίτερα.
Η εντυπωσιακή μουσική της παραγωγή περιλαμβάνει δραματικές συμφωνίες και συμφωνικά ποιήματα, χορωδιακά έργα – μερικά παραμένουν αδημοσίευτα, όπερες, έργα για πιάνο και περισσότερα από εκατό τραγούδια. Η μουσική της σχεδιάστηκε για μεγάλα σύνολα, με έμπνευση από κλασικούς μύθους και έγραψε σχεδόν αποκλειστικά επάνω σε δικά της κείμενα και λιμπρέτα για τα χορωδιακά, φωνητικά και οπερατικά της έργα. Επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Wagner, χρησιμοποιώντας το ορχηστρικό του χρώμα, με κυρίαρχα τα χάλκινα πνευστά, δυναμικά ρυθμικά και μελωδικά μοτίβα. Ο τρόπος γραφής της μαρτυρά πώς αυτή η γυναίκα άντεξε σε έναν κόσμο όπου οι άνδρες άσκησαν μεγάλη επιρροή. Οι συνθέσεις της συχνά χαρακτηρίζονταν ως «ανδρικές», ακόμη και από τους άνδρες με τους οποίους ανταγωνιζόταν.
Η Augusta αυτοαποκαλούνταν «ποιήτρια-συνθέτρια» και έγραψε εκτενείς προλόγους και σημειώσεις προγράμματος για τα συμφωνικά της έργα. Μερικά από τα συμφωνικά της ποιήματα περιείχαν έντονα πολιτικά στοιχεία, όπως το συμφωνικό της ποίημα «Irlande» αντιπαρέβαλε το ένδοξο παρελθόν της Ιρλανδίας, γλέντι και ευθυμία με τα σύγχρονα προβλήματά της υπό την τρέχουσα καταπιεστική αγγλική κυριαρχία. Πολλές από τις συνθέσεις της γράφτηκαν για την υποστήριξη πατριωτικών ή ανθρωπιστικών σκοπών και δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι της ανατέθηκε να γράψει την «Ωδή Θρίαμβο για την Παγκόσμια Έκθεση του 1889, τη χρονιά που είδε τον εμβληματικό Πύργο του Eiffel, να υψώνεται πάνω από τις στέγες του Παρισιού. Έτσι, απέκτησε τη φήμη ως συνθέτριας προγραμματικής μουσικής με πολιτικό νόημα.
Ο Camille Saint-Saëns ήταν ανάμεσα στους πολλούς καλλιτέχνες – μουσικούς, ποιητές, ζωγράφους – που την ερωτεύτηκαν και της έκαναν πρόταση γάμου, χωρίς αντίκρυσμα. Αργότερα, έγραψε για την Augusta Holmès στο περιοδικό «Harmonie et Mélodie» : «Όπως στα παιδιά, έτσι και στις δυναμικές γυναίκες, η δύναμη της θέλησής τους σπάει όλα τα εμπόδια. Η δεσποινίς Holmès είναι μια γυναίκα εξτρεμίστρια».
«Οι κόρες του Catulle Mendès» του κορυφαίου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Pierre-Auguste Renoir,1888,
Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης
Στη συνέχεια η Augusta γνώρισε τον ποιητή, κριτικό και εκδότη Catulle Mendès, με τον οποίο έζησαν μαζί και απέκτησαν τρεις κόρες και δύο γιους. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός, ότι οι κόρες του ζευγαριού αποτελούν το θέμα του πίνακα του 1888 «Οι κόρες του Catulle Mendès» του κορυφαίου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Pierre-Auguste Renoir.
Όπως και αρκετές άλλες γυναίκες συνθέτριες του 19ου αιώνα, έτσι και η Holmès δημοσίευσε μερικά από τα πρώιμα έργα της με ανδρικό ψευδώνυμο «Hermann Zenta», επειδή οι γυναίκες στην ευρωπαϊκή κοινωνία εκείνη την εποχή δεν λαμβάνονταν σοβαρά υπόψη ως καλλιτέχνιδες και αποθαρρύνονταν από τις δημοσιεύσεις.
Η Augusta Holmès χάρισε τα περισσότερα από τα μουσικά της χειρόγαφα στο Ωδείο του Παρισιού.
Πέθανε στις Βερσαλλίες τον χειμώνα του 1903 και είναι θαμμένη στο κοιμητήριο Saint-Louis.
Πηγές:
https://interlude.hk/augusta-holmes-symphonic-poems/
https://www.rcm.ac.uk/research/archivedprojects/augustaholmes/
https://en.wikipedia.org/wiki/Augusta_Holm%C3%A8s
https://www.coreliaproject.org/composers/holm%C3%A8s/augusta
