Τrobairitz (12ος – 13ος αιώνας) Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη Καθηγήτρια μουσικής

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ

Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής

Τrobairitz (12ος – 13ος αιώνας)

  Η Οξιτανία  γνωστή και ως  «Χώρα του Οκ», είναι η ιστορική περιοχή στη Νότια Ευρώπη όπου παραδοσιακά ομιλούνταν η οξιτανική γλώσσα και όπου σήμερα συνεχίζει να ομιλείται κυρίως ως δεύτερη, προφορική γλώσσα. Αυτή η πολιτισμική περιοχή συμπεριλαμβάνει σχεδόν το νότιο μισό της Γαλλίας, το Μονακό και μικρά κομμάτια της Ιταλίας και της Ισπανίας. Η Οξιτανία αναγνωρίστηκε ως πολιτισμικά και γλωσσικά διακριτή περιοχή ήδη από τα χρόνια του Μεσαίωνα αν και ποτέ δεν έχει γίνει μέρος καμίας νομικής μα ούτε και πολιτικής οντότητας με αυτό το όνομα.

 Οι Τrobairitz ήταν γυναίκες Τρουβαδούροι από την Οξιτανία του 12ου και 13ου αιώνα, ενεργές από το 1170 έως περίπου το 1260. Ο όρος trobairitz χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη Φλαμανδία του 13ου αιώνα και προέρχεται από τον όρο της Προβηγκίας  «trobar» που σημαίνει «βρίσκω» και κατ’ επέκταση «συνθέτω». Ηtrobairitz συνέθετε, έγραφε στίχους, τραγουδούσε και απήγγειλε. Στην ιστορία της μουσικής ξεχωρίζουν ως οι πρώτες γνωστές συνθέτριες της δυτικής κοσμικής μουσικής, αφού όλες οι προηγούμενες γνωστές γυναίκες συνθέτριες έγραψαν θρησκευτική μουσική, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενα άρθρα. Οι trobairitz ήταν μέρος της αυλικής κοινωνίας και ανήκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αριστοκρατία, ήταν γυναίκες με ευγένια,καλλιέργεια, μόρφωση, σε αντίθεση με τους αντίστοιχούς τους στις κατώτερες τάξεις, τους μινεστρέλ, αφού τις εκπαίδευαν όπως τις αρχόντισσες. Πέρα από αυτό όμως, καθ’ όλη τη διάρκεια του 13ου αιώνα, ανάμεσα στα απαραίτητα επιτεύγματα για μια γυναίκα, ήταν η ικανότητα να τραγουδά, να χορεύει, να παίζει όργανα και να γράφει ποιήματα. Τα θέματα που αναπτύσσονται σε αυτούς τους στίχους των trobairitz αφορούν την αγάπη, τον έρωτα, τουςπροβληματισμούς για τη δημιουργία οικογένειας και την τεκνοποίηση, αλλά και πολιτικά και θρησκευτικά ζητήματα της εποχής. Οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 5% των στιχουργών στα μεσαιωνικά οξιτανικά, μια ξεχωριστή μειονότητα σε μια ανδροκρατούμενη λογοτεχνική κουλτούρα. Ωστόσο, καταφέρνουν να κάνουν τη γυναικεία φωνή να ακουστεί καθαρά, σε μια ποικιλία λυρικών ειδών. Η καλλιέργεια αυτών των γυναικείων δεξιοτήτων οδήγησε στα γραπτά των trobairitz. Οι γυναίκες στη Νότια Γαλλία τον 12ο και 13ο αιώνα κατείχαν εξουσία.  Είχαν έλεγχο στην ιδιοκτησία γης και η οξιτανική κοινωνία αποδεχόταν πολύ περισσότερο τις γυναίκες από ό,τι άλλες κοινωνίες της εποχής. Κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών, οι άνδρες ήταν απόντες, γεγονός που άφησε τις γυναίκες με μεγαλύτερη διοικητική ευθύνη, άρα και εξουσία. Εντούτοις, αυτή η κοινωνία δεν ήταν «φεμινιστική», ούτε εξύψωνε τις γυναίκες, όμως περιέγραφε πολλές πτυχές της ζωής και της συμπεριφοράς τους και ο ρόλος τους ήταν σεβαστός, σπουδαίος και αξιοπρεπής.

 Οι trobairitz ήταν περίπου πενήντα. Οι πιοαξιόλογες ήταν οι Alamanda de Castelnau, Azalais de Porcairagues, Maria de Ventadorn, Tibors de Sarenom, Castelloza, Garsenda de Proença, Gormonda de Monpeslier.

 Είναι δύσκολο να πει κανείς αν οι trobairitz ήταν επαγγελματίες ή ερασιτέχνες. Η διάκριση μεταξύ αυτών των ρόλων ήταν περίπλοκη στη μεσαιωνική εποχή, ειδικά επειδή οι επαγγελματίες ήταν συνήθως κατώτερης τάξης και οι ερασιτέχνες είχαν τόσο χρόνο να αφιερώσουν στο πάθος τους όσο και οι προηγούμενοι. Οι ζονγκλέρ ήταν κατώτερης τάξης, επαγγελματίες συνθέτες πολύ λιγότερο σεβαστοί από τις trobairitz.

  Μικρό δείγμα ποιήματος, έντονο στην απλότητά του, αλλά όμορφο, από την Azalais de Porcaraigues μετά το θάνατο κάποιου που γνώριζε καλά.

«Ar em al freg temps vengut

quel gels el neus e la fainga

el aucellet estan mut,

c’us de chanter non s’afrainga»

Μετάφραση

«Τώρα φτάσαμε στην κρύα εποχή

όταν ο πάγος και το χιόνι και η λάσπη

και τα πουλάκια είναι βουβά

για να μην τείνει κανείς να τραγουδήσει»

  Παραθέτω ενδεικτικά αποσπάσματα από την ποίηση και τη μουσική των trobairitz.

Azalais de Porcairagues: Ar em al freg temps vengut

https://youtu.be/dyg1IjlQD4o?si=7Eq_ay7JRL75dKcO

Beatriz de Dia: A chantar m’ér de çò qu’eu no volria

https://youtu.be/m2B00v5pD3k?si=2EGaeX5SYCy9xHh_

Beatriz de Dia: Ab joy et ab joven m’apais

https://youtu.be/G7waFmVFYVw?si=mWi3c7FQezbvQjIS

Maria de Ventadorn

https://youtu.be/hY8gQPFzPOo?si=zDi45Kys4wN_6Zt5

Tibors de SarenomBel dos amic

https://youtu.be/17_12aNXoco?si=qRknALSB9qiApx4V

Alamanda: Ensenhas – S’ie.us quier consseill

https://youtu.be/E0l3jw1hZ5w?si=YS4rEYKXzmnh5otr

Gormonda de MonspelierPoema em defesa de Roma

https://youtu.be/nInHiftTDqA?si=p7SW5OVtchPgkCbO

roz-panthiras-adv1
χαλβάς Γούναρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *