Σαπφώ (635 – 590 π.Χ.) Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη Καθηγήτρια μουσικής

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΤΡΙΕΣ

Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής


Σαπφώ
(635 – 590 π.Χ.)

Η Δέκατη Μούσα

Κορυφαία Ελληνίδα λυρική ποιήτρια και συνθέτρια

  Γεννήθηκε το 635 π.Χ. περίπου στην Ερεσό της Λέσβου. Ήταν σύγχρονη του ποιητή Αλκαίου και κατάγονταν από την ίδια αριστοκρατική τάξη. Ως μέλος λοιπόν, της ανώτατης κοινωνικής τάξης της Λέσβου, αναμείχθηκε στα πολιτικά πράγματα, εξορίστηκε από τον Πιττακό, τον ισχυρό άνδρα της Μυτιλήνης και πέρασε ένα μέρος της ζωής της στη Σικελία. Παντρεύτηκε ένα πλούσιο ηλικιωμένο άνδρα, τον Κερκύλα από την Άνδρο, με τον οποίο έμεινε μαζί του ως τον θάνατο του, ενώ σε κανένα ποίημά της δεν κάνει σ’αυτόν κάποια μνεία. Κληρονομεί την περιουσία του και από εδώ και μετά μπορεί να αφεθεί στον έρωτά της για την ζωή. Ο γάμος αυτός της χαρίζει μια κόρη την Κλείδα και πολλοί στίχοι της είναι αφιερωμένοι σε αυτήν με έντονα ευαίσθητο λυρισμό.

  Η Σαπφώ δίδαξε ποίηση, μουσική και χορό σε σχολή νεαρών πλουσίων κοριτσιών από τη Λέσβο και τη μικρά Ασία που είχε την έδρα της στη Μυτιλήνη. Έγραψε ερωτικά ποίηματα σε αιολική  διάλεκτο, ύμνους στους Θεούς, επιθαλάμια (τραγούδια του γάμου), μονωδίες και επιγράμματα που οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι κατέγραψαν σε παπύρους και ταξινόμησαν σε 9 βιβλία σύμφωνα με τη μετρική δομή τους. Η φιλολογική φήμη της ήταν μεγάλη. Πολλοί ήταν αυτοί που τη θαύμαζαν όπως ο Σόλωνας, ο Πίνδαρος, ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, οι Πυθαγόρειοι και πολλοί την επέκριναν όπως  ο Οβίδιος και ο Πλούταρχος.

 Η προσωπικότητά της και η αξία των στίχων της είναι τόσο άμεση και αληθινή που θα συγκινείπάντα. Θεωρείται η Μαστόρισσα της Λεσβιακής μονωδίας με λύρα. Συνέθεσε μελωδίες και συνοδίες για τα λυρικά της ποιήματα που πάντα τα συνόδευε ένα έγχορδο όργανο. Από τις μουσικές μεταρρυθμίσεις της θεωρούνται η μιξολύδιος αρμονία και το πλήκτρο στην κιθάρα. Επινόησε δικό της ρυθμικό μέτρο τη «Σαπφική στροφή», όπου κάθε τέταρτος στίχος είναι βραχύς, ενώ σε αποσπάσματα της ποίησής της αναφέρεται και σε ένα είδος αρχαίας ελληνικής άρπας, την «Πηκτίδα»

 Η «Μούσα της αιολικής Ερεσού», όπως την αποκάλεσε ο Διοσκουρίδης, η ανυπέρβλητη Σαπφώ, υπήρξε η μεγαλύτερη λυρική ποιήτρια όλων των εποχών. Η ομορφιά της σκέψης, ομελωδικός της στίχος και η ένταση των αισθημάτων της είναι μερικά από ταχαρακτηριστικά των πονημάτων της. Το ποιητικό έργο της, έργο υπέρμετρης κομψότητας και μεγαλειώδους μουσικότητας, θεωρήθηκε αιρετικό και ανήθικο από την πρωτοχριστιανική Εκκλησία, λόγω αναφοράς και στον έρωτα μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Σήμερα σώζονται λίγα μόνο αποσπάσματα των αθανάτων ερωτικών ύμνων της, ενώ ολόκληρα μόνο ένας Ύμνος στην Αφροδίτη  «Ποικιλόθρον’ αθάνατ’ Αφρόδιτα», η Ωδή  «Ότωι τις έραται» και ένα ποίημα που αναφέρεται στο μύθο της Ηούς και του Τιθωνού. Αυτά είναιμεταφρασμένα στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες και το όνομά της χαράχτηκε βαθιά στην ιστορία και στη μνήμη των ανθρώπων.

«Η απόλυτη ειλικρίνειά της, η όλο πάθος δύναμή της, ακόμα και οι εκρήξεις της οργής και του θυμού της, είναι οι συνιστώσες ενός χαρακτήρα προικισμένου από τις Μούσες και τις Χάριτες, πιο πάνω από το μέτρο που μπορεί να λάχει σε έναν θνητό. Η τέρψη που προκαλεί η τελειότητα της γραφής της, υπερκεράζεται από τη συναισθηματική δύναμη και τη φαντασία του έργου της, που αποκρυσταλλώνουν μια παθιασμένη ψυχή και όχι απλά μία άριστη τεχνίτρια του ποιητικού λόγου…»

Cecil Bowra

Φιλόλογος, καθηγητής Πανεπιστημίου

«Δυόμισι χιλιάδες χρόνια πίσω, στη Μυτιλήνη, βλέπω ακόμη τη Σαπφώ σαν μια μακρινή έξαδέλφη πού παί ζαμε μαζί στούς Ιδιους κήπους, γύρω απ τις ίδιες ρο διές, πάνω απ’ τις ίδιες στέρνες. Λιγάκι μεγαλύτερη στα χρόνια, μελαχρινή, με λουλούδια στα μαλλιά κι ένα κρυφό λεύκωμα γεμάτο στίχους πού δεν μ ’ άφησε ν’ αγ γίξω ποτέ. Βέβαια, είναι πού ζήσαμε στο Ιδιο νησί. Πού είχαμε την ίδια αίσθηση τοϋ φυσικού κόσμου, τη χαρακτηρι στική, πού εξακολουθεί αναλλοίωτη από τα χρόνια εκεί να ίσαμε σήμερα να παρακολουθεί τά τέκνα τής Αίολίδας. “Αλλά πάνω άπ’ δλα είναι πού δουλέψαμε —στα μέτρα του ό καθένας— με τις ίδιες έννοιες, για να μην πώ περίπου με τις ίδιες λέξεις: με τον ουρανό καί τηθάλασσα, τον ήλιο και τη σελήνή, τα φυτά και τα κορί τσια, τον έρωτα. Μια συζυγία, μίση στον ουρανό καί μίση στη γη, μίση στην αμφιβολία καί μίση στην αθανασία, ευδιάκριτη εάν όχι τίποτε άλλο. Ας μοΰ συγχωρεθεϊ, λοιπόν, να μιλήσω για τη Σαπφώ σαν για μια σύγχρονη μου. Στην ποίηση όπως καί στα όνειρα, δεν γερνάει κανένας»

Οδυσσέας Ελύτης

 

https://www.facebook.com/vasw.tsiagkou
roz-panthiras-adv1
χαλβάς Γούναρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *