Ο ΣΥΝΘΕΤΗΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής

παπαστάθη

Καλό μήνα καλό καλοκαίρι ! Με τον συνθέτη της εβδομάδας όπως κάθε Δευτέρα από την κ. Νατάσα Παπαστάθη καθηγήτρια μουσικής.

Robert Schumann (1810-1856)

«Όσο περισσότερο προσεγγίζουμε τις ιδέες του Σούμαν, τόσο μεγαλύτερη δύναμη
και ζωή ανακαλύπτουμε μέσα τους»
Franz Liszt

Ο ποιητής της μουσικής
Γερμανός συνθέτης, πιανίστας και κριτικός της ρομαντικής περιόδου.
Γεννήθηκε στο Τσβικάου της Σαξωνίας από πατέρα βιβλιοπώλη. Το επάγγελμα και το πάθος του πατέρα του για τα βιβλία θα έχει επίδραση σ’όλη τη μετέπειτα ζωή του μικρού Ρόμπερτ, που αποτελεί τυπικό παράδειγμα επίδρασης της λογοτεχνίας στη μουσική. Φύση ευγενική, για να ικανοποιήσει την επιθυμία της μητέρας του γράφεται στη Νομική σχολή και παρακολουθεί μαθήματα φιλοσοφίας. Ομως, η έλξη της μουσικής είναι πιο ισχυρή και η μητέρα του δεν μπορεί παρά να δώσει τη συγκατάθεσή της στην επιθυμία του γιου της να γίνει βιρτουόζος πιανίστας. Αρχίζει λοιπόν να παίρνει μαθήματα από τον διάσημο καθηγητή πιάνου Φρίντριχ Βικ, ο οποίος θεωρείται ο καλύτερος στην Ευρώπη. Μετά από λίγο καιρό όμως, οι επισκέψεις στο σπίτι του δασκάλου του δεν οφείλονταν μόνο στο ενδιαφέρον του για τα μαθήματα, αλλά και στον έρωτα που είχε αναπτυχθεί ανάμεσα στον Ρόμπερτ και την Κλαρα, κόρη του Βικ και μετέπειτα μεγάλη πιανίστα. Ο αγώνας για γάμο των δύο νέων θα είναι μακροχρόνιος λόγω της αντίδρασης του πατέρα-δασκάλου και θα πραγματοποιηθεί (1840) χωρίς τη συγκατάθεσή του, όταν ο Σούμαν κερδίζει τον τίτλο του διδάκτορα της φιλοσοφίας στο Πανεπστήμιο της Ιένας.
Ο Σούμαν προσπάθησε να γίνει βιρτουόζος πιανίστας. Είχε το κατάλληλο ταλέντο και ολοένα ανέβαινε μέχρις ότου άρχισε να πονάει και, κάποιες φορές, να παραλύει ο μέσος δάκτυλος του δεξιού του χεριού. Για να το δυναμώσει, έκανε ένα ανόητο πείραμα, που υποτίθεται ότι θα έφερνε ευλυγισία, αλλά αντί γι’ αυτό του προξένησε μόνιμη βλάβη. Η παρηγοριά του ήταν η σύνθεση, που του έδινε νέα αυτοπεποίθηση.
Ο γάμος του με την Κλάρα έμοιαζε πολύ προχωρημένος. Και οι δυο τους ήταν επαγγελματίες και αποφασισμένοι να συνεχίσουν την καριέρα τους. Ο Ρόμπερτ συνέθετε και η Κλάρα ερμήνευε τη μουσική του σε μουσικές περιοδείες. Οι συνεχόμενες εγκυμοσύνες και τα 8 παιδιά τους δυσκόλεψαν κάπως την επαγγελματικότητά τους, αλλά οι υποχωρήσεις και οι συμβιβασμοί λόγω της τεράστιας και αμοιβαίας αγάπης τους ξεπερνούσε τις δυσκολίες. Ίδρυσε και διεύθυνε για 10 χρόνια τη «Νέα Μουσική Επιθεώρηση», ένα σημαντικό περιοδικό, το οποίο προωθούσε συνθέτες όπως Μπερλιόζ, Σοπέν και Μέντελσον και κατατόπιζε το κοινό για την καλή και κακή μουσική. Κατά καιρούς τοποθετείται σε διάφορες μουσικές θέσεις όπως, καθηγητής στο Ωδείο της Λειψίας, διευθυντής χορωδίας και ορχήστρας στο Ντίσελντορφ κ.α. αλλά η μεγάλη του μυωπία και η έλλειψη προσωπικής γοητείας και αμεσότητας –απαραίτητο στοιχείο σε έναν καλό μάεστρο-τον οδήγησαν σε απόλυση μετά από μια καταστροφική συναυλία.
Τα προβλήματα υγείας έπαιξαν πολύ σοβαρό ρόλο στη μετέπειτα πορεία του. Υπέφερε από πονοκεφάλους, ζαλάδες, νευρικές κρίσεις που τον έστειλαν στο κρεβάτι. Τον τελευταίο χρόνο της σύντομης ζωής του δεν μπορούσε να ακούσει τις υψηλές νότες, του έπεφτε η μπαγκέτα κι έχανε την αίσθηση του ρυθμού. Άρχισε να υποφέρει από κληρονομική νευρασθένεια. Αυτό που ακολούθησε ήταν τρομακτικό: άκουγε θεσπέσια μουσική και χορωδίες αγγέλων που σταδιακά έγιναν δαίμονες και προσπαθούσαν να τον σύρουν στην κόλαση. Προειδοποίησε την αγαπημένη του Κλάρα να μείνει μακριά του, μήπως, χωρίς να θέλει, της προξενήσει κακό. Κάποιο πρωινό, βγήκε από το σπίτι του φορώντας μόνο τη ρόμπα και τις παντόφλες, κατευθύνθηκε στν ποταμό Ρήνο και βούτηξε στο νερό. Ευτυχώς τον έσωσαν οι περαστικοί οι οποίοι τον μετέφεραν στο σπίτι του. Μέσα σε μια εβδομάδα κλείστηκε στο ψυχιατρείο. Η κατάστασή του όλο και χειροτέρευε. Δύο ημέρες πριν πεθάνει τον επισκέφθηκε η Κλάρα, αλλά δυστυχώς δεν μπόρεσε να την αναγνωρίσει.
Η Κλάρα απέμεινε με τα 7 πλέον παιδιά τους, αρνήθηκε την ελεημοσύνη όταν κάποιοι φίλοι προσφέρθηκαν να οργανώσουν μια συναυλία προς όφελός της κι επέμενε ότι θα έβγαζε χρήματα μόνη της. Για χρόνια έκανε επιτυχημένες περιοδείες. Συνέχιζε να παίζει τη μουσική του συζύγου της κι έμαθε στα παιδιά της να αγαπούν τον πατέρα τους. Η μακρόχρονη και περίπλοκη σχέση της με τον Μπραμς, όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο άρθρο της σειράς, δεν την εμπόδισε να αγαπά βαθειά τον λατρεμένο της σύζυγο. Η σπουδαία αυτή γυναίκα διατήρησε, μέχρι τα βαθειά της γεράματα, ζωντανή τη μνήμη του ευγενικού πνεύματος αυτής της τόσο σημαντικής μορφής του 19ου αιώνα!!
Ο Ρόμπερτ Σούμαν υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες μουσικής για πιάνο, εμπλουτίζοντας το ρεπερτόριο με σειρά ποιητικών έργων στα οποία συνδυάζονται η κλασική δομή και η ρομαντική έκφραση. Η φωνητική μουσική του και η μουσική δωματίου είναι ανάλογης ποιότητας, με τη ζωηρότητα, τη φρεσκάδα και το λυρισμό που χαρακτηρίζουν και τα ορχηστρικά του έργα. Η ενορχήστρωσή του επικρίνεται μερικές φορές για την πυκνότητά της και την έλλειψη ροής. Ο «ποιητής της μουσικής», όπως χαρακτηρίστηκε, καταπιάστηκε με διάφορα είδη σύνθεσης, ενώ συνεχίζει το δρόμο που χάραξε ο Σούμπερτ στον τομέα του λιντ και τονίζει με περισσότερη δραματικότητα και ένταση το ρομαντικό πνεύμα της εποχής του. Πολλές φορές, δίνει σπουδαιότερο ρόλο στο πιάνο παρ’ ότι στον τραγουδιστή. Έγραφε ποίηση, έκανε προσχέδια μυθιστορημάτων και τραγωδιών και έδινε διαλέξεις για λογοτεχνικά θέματα. Από τα έργα του ξεχωρίζουν οι «Πεταλούδες», το «Καρναβάλι», η «Κραϊσλεριάνα», οι «Παιδικές σκηνές», το θαυμάσιο κοντσέρτο για πιάνο σε λα ελάσσονα. Από τις 4 συμφωνίες που έγραψε, ξεχωρίζει η 1η που έχει την επωνυμία «Άνοιξη» και η 3η που είναι αφιερωμένη στον αγαπημένο του ποταμό, το Ρήνο, που τόσο τραγικό ρόλο έπαιξε στη ζωή του!…

Robert Schumann
από το ημερολόγιό του

• «Ό,τι γνωρίζω, δεν το γνωρίζω ακόμη με σαφήνεια. Φαντασία νομίζω ότι έχω (…). Ασφαλώς δεν είμαι στοχαστής, δεν κατορθώνω ποτέ να ακολουθήσω με τη λογική το νήμα μιας σωστής σκέψης. Εάν είμαι ή όχι ποιητής (να γίνω είναι πραγματικά αδύνατο) θα το κρίνουν οι επόμενες γενιές»
• «Τίποτε μεγάλο δεν γίνεται στην τέχνη χωρίς ενθουσιασμό»
• «Ο καλλιτέχνης δεν έχει άλλη ανώτερη αποστολή από το να ρίχνει φως
στις ψυχές των ανθρώπων»
• «Μη διαδίδετε ποτέ την κακή μουσική. Αντίθετα, το χρέος σας είναι
να βοηθάτε την εξαφάνισή της»

• «Αν όλοι οι καλλιτέχνες απαιτούσαν να είναι πρώτα βιολιά, τότε δε θα μπορούσε κανείς να φτιάξει ποτέ μια ορχήστρα. Γι’ αυτό να σέβεστε και να εκτιμάτε τη θέση κάθε μουσικού»
• «Να ξεκουράζεσθε συχνά από τις μουσικές σας μελέτες με την ανάγνωση των μεγάλων ποιητών. Μην ξεχνάτε επίσης να κάνετε τακτικά τον περίπατό σας στην εξοχή»
• «Ν’ ακούτε πάντα με μεγάλη προσοχή τα εθνικά δημοτικά τραγούδια. Είναι ένας ανεξάντλητος θησαυρός ωραίων μελωδιών, που δίνουν μια ιδέα απ’ το χαρακτήρα των διαφόρων λαών»

Ο Σούμαν με την σύζυγό του Κλάρα Βικ στο πιάνο

χαλβάς Γούναρης
roz-panthiras-adv1

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *