Νίκος Σκαλκώτας (1904 – 1949) Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη Καθηγήτρια μουσικής

Ο ΣΥΝΘΕΤΗΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη, καθηγήτρια μουσικής

Νίκος Σκαλκώτας (1904 – 1949)

Έλληνας συνθέτης της σύγχρονης κλασικής μουσικής

  Ο Νίκος Σκαλκώτας γεννιέται στη Χαλκίδα το 1904 και κατάγεται από μουσική οικογένεια, καθώς ο πατέρας του είναι φλαουτίστας και μέλος Φιλαρμονικής, ο θείος του εξαιρετικός βιολιστής και ο προπάππους του ονομαστός λαϊκός μουσικός. Παίρνει τα πρώτα μαθήματα βιολιού  από τον θείο του και λόγω της ιδιαίτερης προόδου του, γράφεται στο Ωδείο Αθηνών. Μετά από λίγα χρόνια αποφοιτά με δίπλωμα βιολιού, α βραβείο και χρυσό μετάλλιο, ενώ λίγο αργότερα, κερδίζει την Αβερώφειο υποτροφία που του δίνει τη δυνατότητα να ταξιδέψει στο εξωτερικό και να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ανώτατη Ακαδημία του Βερολίνου, στο βιολί και τη σύνθεση. Αυτή την εποχή γράφει τις πρώτες του συνθέσεις, όπου η ανάμειξη των ελληνικών στοιχείων με τζαζ ήχους είναι το χαρακτηριστικό του ύφους του. Συνεχίζοντας τις σπουδές του στη σύνθεση με κορυφαίους δασκάλους, όπως τον Κουρτ Βάιλ και τον Σένμπεργκ, πειραματίζεται με τον δωδεκαφοθογγισμό και την ατονικότητα.  Στον κύκλο του υπάρχουν σπουδαίοι έλληνες μουσικοί όπως, Δημήτρης Μητρόπουλος, Γιάννης Κωνσταντινίδης, Μαρίκα Παπαϊωάννου, Αντώνης Σκόκκος, Σπύρος Φαραντάτος, Τίτος Ξηρέλλης και άλλοι. Μια δεύτερη υποτροφία τον βοηθά να ασχοληθεί αποκλειστικά με τη σύνθεση. Εμφανίζεται τακτικά με σχήματα μουσικής δωματίου και διευθύνει έργα του. Αυτή την εποχή, οι μουσικοί κύκλοι του Βερολίνου και κυρίως ο περίγυρος του Σένμπεργκ, τον θεωρούν σημαντική μουσική προσωπικότητα και συχνά ερμηνεύουν έργα του. Όμως, με την άνοδο του Χίτλερ, ο Σκαλκώτας επιστρέφει στην Αθήνα, εγκαταλείποντας στο Βερολίνο τα περισσότερα χειρόγραφα και όλα τα προσωπικά του αντικείμενα.

  Στην Ελλάδα αντιμετωπίζεται με καχυποψία, απόρριψη και εχθρότητα. Με το πρόσχημα ότι η μουσική του φέρνει εντελώς ξένα στοιχεία από τα ελληνικά και θεωρείται «ακαταλαβίστικη», απομονώνεται ως συνθέτης και περιορίζεται ως βιολιστής. Γίνεται μέλος της Κρατικής ορχήστρας Αθηνών, της ορχήστρας Λυρικής Σκηνής και της Ορχήστρας του Ραδιοφώνου.Σύμφωνα με τον βιογράφο του Γ.Γ. Παπαϊωάννου – μουσικολόγο, αυτή την εποχή ο συνθέτης βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο πριν ακριβώς τη διαμόρφωση του δικού του ιδιότυπου δωδεκάφθογγου συστήματος, στο οποίο θα χρησιμοποιήσει μεν τις δώδεκα νότες της χρωματικής κλίμακας, αλλά όχι με τη σειραϊκή τεχνική του δασκάλου του Σένμπεργκ. Ασχολείται βέβαια και με το ελληνικό δημοτικό τραγούδι, κάτι που τον ενδιέφερε από παλιά, ως ένα ξεχωριστό μουσικό είδος.

   Εκτός από τα προχωρημένα (ατονικά) έργα του, που αντιπροσωπεύουν πάνω από το 85% της παραγωγής του, περίπου ένα 12% αφορά σε απλούστερα, τονικά και τροπικά έργα, όπως οι περίφημοι «36 Ελληνικοί Χοροί για ορχήστρα» και το λαϊκό μπαλέτο «Η Θάλασσα», που ενσωματώνουν στοιχεία της ελληνικής δημοτικής μουσικής με ένα τρόπο τελείως προσωπικό και πρωτοποριακό. Ο Σκαλκώτας επιδιώκει να συλλάβει την ουσία της και δεν θέλει μόνο να αξιοποιήσει την εθνική μας κληρονομιά, όπως η πρώτη γενιά των συνθετών της «Εθνικής Σχολής».

 Έχει αποκτήσει μια κόρη από τη σχέση του με τη Γερμανίδα βιολονίστα Ματίλντε Τέμκο κι έναν γιο από τον γάμο του με την Μαρία Παγκαλή, ο οποίος είναι διακεκριμένος ζωγράφος. Πεθαίνει τον Σεπτέμβριο του 1949 από επιπλοκές που προκάλεσε η αμελημένηκήλη του. Δύο ημέρες αργότερα γεννιέται ο δεύτερος γιος του, Νίκος, γνωστός ως πρωταθλητής Ελλάδας στο σκάκι.

  Ο Σκαλκώτας, όσο ζούσε, δεν άκουσε κανένα από τα έργα του να παίζεται, εκτός από ελάχιστες εκτελέσεις των «36 Ελληνικών Χορών». Ανακαλύφθηκε ως συνθέτης μετά το θάνατό του, χάρη στην πρωτοβουλία φίλων και θαυμαστών του, Γ.Γ. Παπαϊωάννου, Γιώργου Χατζηνίκου και άλλοι, που ίδρυσαν την «Εταιρεία Φίλων Σκαλκώτα» για να διαφυλάξουν και να διαδώσουν το έργο του.

«Τα τέσσερα «Σ»: Σένμπεργκ, Στραβίνσκι, Σκαλκώτας και Σοστακόβιτς

Είναι για μένα οι κορυφαίοι συνθέτες του 20ουαιώνα»

Χανς Κέλερ

Μουσικολόγος και κριτικός

 

https://www.facebook.com/vasw.tsiagkou
roz-panthiras-adv1
χαλβάς Γούναρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *