Γιάννης Μαρκόπουλος (1939 – 2023) Γράφει η Νατάσα Παπαστάθη Καθηγήτρια μουσικής

Γιάννης Μαρκόπουλος (19392023)

«Αυτό που θέλω να πω είναι ότι πρέπει να έχουμε παιδεία. Δυστυχώς, εκείνο που βλέπω είναι ότι σήμερα υποτιμάμε τη γνώση, αν και είμαστε ένας λαός που δεν έχει ξεχάσει τίποτα από την τέχνη του.

Το σύνθημα λοιπόν “επιστροφή στις ρίζες” δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά επιστροφή στην παιδεία»

Γιάννης Μαρκόπουλος

Η μουσική ψυχή της Ελλάδας

Έλληνας συνθέτης και μαέστρος κρητικής καταγωγής.

 Ο Γιάννης Μαρκόπουλος γεννιέται στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1939 και περνά τα παιδικά του χρόνια στην Ιεράπετρα. Η μητέρα παίζει ερασιτεχνικά κιθάρα και τραγουδά. Στο ωδείο της πόλης παίρνει τα πρώτα μαθήματα βιολιού και θεωρίας της μουσικής. Στην εφηβεία του συνεχίζει τις σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών με καθηγητή τον συνθέτη Γεώργιο Σκλάβο και μπαίνει στον μαγικό κόσμο της σύνθεσης. Επίδραση στο μουσικό του ύφος ασκεί η τοπική κρητική μουσική με τους γρήγορους χορούς και τα μικρά επαναλαμβανόμενα μοτίβα τους, η κλασική μουσική, η έντεχνη, αλλά και η μουσική των λαών της Μεσογείου. Ξεκινά τις σπουδές του στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ενώ παράλληλα συνθέτει για το θέατρο, τον κινηματογράφο και το χορό. Σύντομα γίνεται γνωστός, αφού η μουσική του για το έργο του Νίκου Κούνδουρου «Μικρές Αφροδίτες» βραβεύεται στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ενώ διάφορα έργα του ηχογραφούνται και μεταδίδονται από την συμφωνική ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας.

 Με την επιβολή της δικτατορίας στην Ελλάδα το 1967, ο Μαρκόπουλος κατευθύνεται στο Λονδίνο, όπου παίρνει εκ νέου μαθήματα σύνθεσης από την αγγλίδα συνθέτρια ElisabethLutyens. Εδώ συνθέτει αρκετά έργα που τον κάνουν ευρέως γνωστό όπως, την κοσμική καντάτα «Ήλιος ο πρώτος» σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη, μουσική για τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, τους «Χρησμούς» για συμφωνική ορχήστρα, την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ και πολλά άλλα. Επίσης γνωρίζεται με τους σπουδαίους συνθέτες Γιάννη Χρήστου και Γιάννη Ξενάκη.

  Επιστρέφοντας στην Αθήνα δύο χρόνια μετά, προσπαθεί με τα έργα του να συμβάλλει στην αποκατάσταση της δημοκρατίας. Ξεκινά μουσικές παραστάσεις, συνεργαζόμενος με ποιητές και σκηνοθέτες, παρουσιάζοντας τα έργα του στο στούντιο «Λήδρα» με νέους τραγουδιστές και μουσικούς στους οποίους διδάσκει τον τρόπο της ερμηνείας της μουσικής και των τραγουδιών του στην αισθητική κατεύθυνση που επιζητά ο ίδιος. Μαζί με τα θεατρικά στιγμιότυπα και τον εικαστικό διάκοσμο δημιουργεί μια πολύτροπη μουσική παράσταση. Διανοούμενοι και φοιτητές γεμίζουν καθημερινά τον χώρο της δραστηριότητας του, παρά τα εμπόδια και τις επεμβάσεις της στρατιωτικής εξουσίας. Τα τραγούδια του μπαίνουν στο στόμα του ελληνικού λαού και συμβάλλουν αποφασιστικά στο αίτημα για αποκατάσταση της Δημοκρατίας.

  Συνεχίζει δυναμικά την παρουσία του υλοποιώντας το μουσικό του όραμα: καταθέτει μουσικά έργα που χαρακτηρίζονται στο σύνολό τους ως «η νέα πρόταση και τομή για τη μέχρι τότε ελληνική μουσική πραγματικότητα». Ιδρύει ένα νέο και ιδιόμορφο ορχηστρικό σχήμα, καθιερώνοντας με τις συνθέσεις του την ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανης ενορχήστρωσής του. Παράλληλα, προτείνει με ιδιαίτερη έμφαση την «Επιστροφή στις Ρίζες», εννοώντας, όπως ο ίδιος τονίζει, τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης. Ιδρύει την ορχήστρα «Παλίντονος αρμονία», που αποτελείται από όργανα συμφωνικά και ελληνικά. Διδάσκει τον τρόπο της ερμηνείας της μουσικής και των τραγουδιών του, στην αισθητική κατεύθυνση που πάντοτε επιζητούσε. Μαζί με θεατρικά στιγμιότυπα και τον εικαστικό διάκοσμο στήνει μια πολύτροπη μουσική παράσταση. Διανοούμενοι και φοιτητές γεμίζουν καθημερινά τους χώρους της δραστηριότητάς του, παρά τα εμπόδια της εξουσίας. Πολλά από τα τραγούδια του, όπως «Οχτροί», «Τα Λόγια και τα χρόνια», «Χίλια μύρια κύματα»,«ο Γίγαντας», «Κάτω στης Μαργαρίτας το αλωνάκι», «Καφενείον η Ελλάς», «Παραπονεμένα λόγια» και πολλά άλλα, γίνονται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο συμβαίνει και με τα μεγάλα του έργα «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», «Ήλιος ο Πρώτος»«Χρονικό»

«Ιθαγένεια»«Θητεία και Μετανάστες» σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Ελύτη, Σεφέρη, Μύρη, Μ.Κατσαρού, Ελευθερίου και δικούς του. Έχει συνθέσει επίσης, τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά του ΒΒC, «Who paysthe ferrymanκαι το μουσικό θέμα φτάνει στη κορυφή των αγγλικών charts. Ο Γιάννης Μαρκόπουλος γίνεται διεθνώς γνωστός. Η δημοτικότητα την οποία απολαμβάνει η μουσική του και στο εξωτερικό εκφράζεται με πολλές προσκλήσεις για συναυλίες. Ο συνθέτης πραγματοποιεί αλλεπάλληλα ταξίδια ανά τον κόσμο. Επισκέπτεται διαδοχικά, δίνοντας συναυλίες με τα έργα του, τις ΗΠΑ, Καναδά, Ολλανδία, Σουηδία, Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Αγγλία και διάφορες περιοχές της Ρωσίας και Αυστραλίας.

 Το έργο του χαρακτηρίζεται από πολυτονικότητα και πολυρρυθμία με ανεξάντλητη ζωντάνια και έντονο αυθορμητισμό. Έχει γράψει ακόμη την όπερα «Ερωτόκριτος και Αρετή» σε δικό του λιμπρέτο, βασισμένο σε επιλογή στίχων από το ερωτικό έπος του Βιτσέντζου Κορνάρου, έργα μουσικής δωματίου, φωνητικά, ενόργανη μουσική,  ορατόρια, κύκλους τραγουδιών, έργα με πρωτότυπους συνδυασμούς οργάνων.

  Έχει παντρευτεί την τραγουδίστρια Βασιλική Λαβίνα με την οποία απέκτησαν μία κόρη.

 Πεθαίνει στην Αθήνα από καρκίνο τον Ιούνιο του 2023. Η σορός του, μετά από λαϊκό προσκύνημα, είναι ενταφιασμένη στο Κοιμητήριο Παπάγου.

«Ο σημερινός καλλιτέχνης, για να δει από μια νέα οπτική γωνία τα πράγματα στο έργο του, θα υποφέρει όλες εκείνες τις αντιξοότητες που δημιουργούν τα κυκλώματα, οι νόμοι συμφερόντων, οι αντιλήψεις του κατεστημένου, οι δημόσιες σχέσεις, ενώ από τα μπαλκόνια οι μικροεξουσιαστές θα του πετάνε όλες τους τις ενοχές.

Η εποχή είναι σκληρή»

Γιάννης Μαρκόπουλος

«Πολλές από τις ταινίες του Ελληνικού Κινηματογράφου μου έδωσαν την ευκαιρία να πειραματιστώ πάνω στην ηχητική μπάντα και να ξεκαθαρίσω, στην πράξη πλέον, διάφορα θέματα που αφορούν τις σχέσεις εικόνας και ήχου και τον ρόλο του τραγουδιού ή τον ρόλο του χορού μέσα στο φιλμ, σαν ανεξάρτητα στοιχεία από το σενάριο, τη σκηνοθεσία, τις πλοκές, τον μύθο και την εποχή (…) Διατηρώ στη μνήμη μου τα περίφημα ξενύχτια στα στούντιο, με το χρονόμετρο στο ένα χέρι και με τ’ άλλο να διευθύνω την ορχήστρα, ενώ τα μάτια ήταν καρφωμένα στην οθόνη, για τις αλλαγές και τους ιδιαίτερους τονισμούς. Ήταν η εποχή που είχαμε όλοι διαβάσει τις αναλύσεις του Αϊζενστάιν για τον Προκόφιεφ και την μουσική, στα περίφημα φιλμ του πρώτου Αλέξανδρος Νιέφσκυ και Ιβάν ο Τρομερός. Φευγαλέες επιρροές, που τις έσβηνε ο ρεαλισμός της εποχής και η κινηματογραφική κουλτούρα του Ιταλικού και Αμερικανικού Κινηματογράφου, που φιγουράριζε στις αίθουσες πρώτης προβολής»

Γιάννης Μαρκόπουλος

 

https://www.facebook.com/vasw.tsiagkou
roz-panthiras-adv1
χαλβάς Γούναρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *