Αφιέρωμα στον Ιμπρεσιονισμό. Γράφει η Νατασα Παπαστάθη

  Ο Ιμπρεσιονισμός είναι καλλιτεχνικό ρεύμα που αναπτύχθηκε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Αν και αρχικά καλλιεργήθηκε στο χώρο της ζωγραφικής, επηρέασε τόσο τη λογοτεχνία, όσο και τη μουσική. Ο όρος Ιμπρεσιονισμός  πιθανόν προήλθε από το έργο του Κλωντ Μονέ «Impression, Sunriselevant», δηλαδή«Εντύπωση, Ανατολή του ήλιου». Κύριο χαρακτηριστικό του ιμπρεσιονισμού στη ζωγραφική είναι τα ζωντανά χρώματα, οι συνθέσεις σε εξωτερικούς χώρους, συχνά υπό ασυνήθιστες οπτικές γωνίες και η έμφαση στην αναπαράσταση του φωτός. Οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι θέλησαν να αποτυπώσουν την άμεση εντύπωση (impression) που προκαλεί ένα αντικείμενο ή μια καθημερινή εικόνα.

   Ο Ιμπρεσιονισμός ως μουσική αισθητική τάση, δεν έχει σίγουρα το εύρος και το βάθος του Κλασικισμού ή του Ρομαντισμού, καθώς περιορίζεται στο Παρίσι των αρχών του περασμένου αιώνα και αποκρυσταλλώνεται στο πρόσωπο του Κλόντ Ντεμπισύ κυρίως, και στη συνέχεια στον Μορίς Ραβέλ και λιγότερο στον Ερίκ Σατί. Όροι όπως ο Ιμπρεσιονισμός ή ο Εξπρεσιονισμός που τον διαδέχτηκε, αποτελούν κυρίως τάσεις, που ξεφεύγουν από την παραδοσιακή, κλασική αισθητική, χρησιμοποιώντας όρους και κατηγοριοποιήσεις των εικαστικών τεχνών. Έτσι, στο μέτρο που αναφερόμαστε στην τέχνη του Ντεμπισύ και των συγχρόνων του, ο μουσικός Ιμπρεσιονισμός υπάρχει και έχει καταξιωθεί ως τέτοιος στη συνείδηση του μουσικού κοινού. Αντίθετα, η ευρύτερη μουσική ιμπρεσιονιστική διάθεση, ως θεωρητική προσέγγιση, είναι πολύ πιο δύσκολο να οριστεί, προδίδοντας την δυσκολία της εφαρμογής εικαστικών όρων στη μουσική δημιουργία, αλλά και την προνομιακή σχέση των δύο τεχνών, καθώς, όσο προβληματικός και αν φαίνεται ο όρος «μουσικός Ιμπρεσιονισμός», ο θεατρικός ή ποιητικός Ιμπρεσιονισμός μας είναι αδιανόητος.

   Η ιμπρεσιονιστική μουσική φανερώνει την έμφαση στο φαντασιακό και ονειρικό στοιχείο του συμβολισμού, καθώς και τη διαφοροποίηση από την προγραμματική μουσική. Χαρακτηριστικά της είναι ότι τα μελωδικά μοτίβα στηρίζονται σε κλίμακες με ολόκληρους τόνους, με χρωματικά ημιτόνια, στις πεντατονικές και στους εκκλησιαστικούς τρόπους που συνδέονται συχνά με την επίδραση της παραδοσιακής μουσικής της Άπω Ανατολής. Χαρακτηριστική είναι η χρήση συγχορδιών σε παράλληλη κίνηση, κάτι που απαγορεύουν οι κανόνες της παραδοσιακής αρμονίας, οι αλλοιώσεις και οι προσθήκες που «θολώνουν» το άκουσμα. Καινοτομία ήταν επίσης η χρήση συγχορδιών που προέκυπταν από κλίμακες όπως οι πεντατονικές και οι κλίμακες με ολόκληρους τόνους που αναφέρθηκαν παραπάνω ή οι συνηχήσεις τέταρτης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το άκουσμα να μην είναι αυτό μιας μείζονας, ελάσσονας, ελαττωμένης ή αυξημένης συγχορδίας, αλλά μια ουδέτερη τονικά συνήχηση, που απαρτίζεται από ένα σύμπλεγμα φθόγγων (κλάστερ). Γενικό χαρακτηριστικό του αρμονικού ύφους του κινήματος είναι επίσης, η παράλληλη κίνηση των συγχορδιών και η χρήση μιας συνήχησης με στατικό τρόπο, πετυχαίνοντας με αυτόν τον τρόπο ένα ατμοσφαιρικό αρμονικό ύφος, που δίνει την αίσθηση στον ακροατή ότι δεν υπάρχουν αρμονικές διαδοχές ούτε μουσική εξέλιξη, αλλά μια μουσική στιγμή απλώνεται στο χρόνο προκαλώντας διάφορες αποχρώσεις καθώς περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της. Σαν υφολογικά στοιχεία της περιόδου μπορούμε να αναφέρουμε τις εξαιρετικά προσεγμένες ενορχηστρώσεις, τη στυλιστική απομάκρυνση από την κλασική φόρμα για χάρη μιας πιο ελεύθερης μουσικής, καθώς και τη χρήση εξωτικών μουσικών στοιχείων, όπως κινέζικα κρουστά, ανατολίτικες μελωδίες και κλίμακες. Στο αρμονικό σύστημα εκείνο που ενδιαφέρει είναι η συγχορδία καθεαυτή, αυτό που λέμε αρμονικό βερτικαλισμό, δηλαδή καθετότητα. Έχει ευλίγιστη και ανάλαφρη φόρμα, που όμως είναι στέρεη.

   Η εποχή του Ιμπρεσιονισμού είναι άκρως ενδιαφέρουσα, πρωτότυπη και άγνωστη, ίσως, στους περισσότερους. Αξίζει λοιπόν, να μπούμε στον κόπο να την ανακαλύψουμε και να αναζητήσουμε την ομορφιά της σε κάθε της έκφραση…

 

 

χαλβάς Γούναρης
roz-panthiras-adv1

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.