-Καλημέρα!!! Να τα πούμε; Γράφει η Σοφία Χαλιάσα

Τις εορταστικές ημέρες που διανύουμε, θα ακούσουμε πολλά κάλαντα. Τι είναι όμως τα κάλαντα; Είναι ένα από τα ωραιότερα έθιμα, που τα συναντάμε από τα βάθη των αιώνων και έχουν καταγωγή από το αρχαίο ελληνικό έθιμο της «Ειρεσιώνης». Σαν λέξη, προέρχεται από τη λατινική «calendae» που σημαίνει αρχή του μήνα, η οποία διαμορφώθηκε από το ελληνικό ρήμα «καλώ». Οι τραγουδιστές/οργανοπαίκτες των καλάντων, είτε είναι μικρά παιδιά, είτε μεγάλοι, ονομάζονται «καλαντιστές». Τα κάλαντα, είναι παραδοσιακά τραγούδια που ψάλλονται εθιμικά κάθε χρόνο. Υπάρχουν κάλαντα Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς, Θεοφανείων. Ο κάθε τόπος, έχει τα δικά του κάλαντα και τα δικά του παραδοσιακά όργανα που τα συνοδεύουν. Κύρια παραδοσιακά μουσικά όργανα που οι «καλαντιστές»χρησιμοποιούν είναι: το τρίγωνο, η φλογέρα, το κλαρίνο,το βιολί, το λαούτο, το ντέφι, το νταούλι, ο ζουρνάς, η λύρα, κ.α. ανάλογα με την περιοχή που βρισκόμαστεκάθε φορά!

Τα κάλαντα, είναι ένα κράμα ειδωλολατρικών και χριστιανικών εθίμων, οι ρίζες των οποίων ξεκινούν από την αρχαιότητα. Τα κάλαντα, έχουν αρχή, μέση και τέλος. Ξεκινούν με χαιρετισμό, στη συνέχεια αναγγέλλουν την μεγάλη χριστιανική γιορτή που φτάνει, και στο τέλος, καταλήγουν σε ευχές και παινέματα για τον σπιτονοικοκύρη. Και στην αρχαία Ελλάδα οι «καλαντιστές» τριγυρνούσαν από πόρτα σε πόρτα και τραγουδούσαν ύμνους προς τιμήν του Διονύσου, του θεού της βλάστησης. Αυτό, γινόταν στην αρχαία ελληνική γιορτή των Ανθεστηρίων.

Έχουμε κάλαντα με χριστολογικό περιεχόμενο που βασίζονται σε εκκλησιαστικούς ύμνους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα Βυζαντινά κάλαντα:

«Άναρχος Θεός καταβέβηκεν και εν τη Παρθένω κατώκησεν

Έρουρέμ, … Χαίρε Άχραντε…

Βασιλεύς των όλων και Κύριος, ήλθε τον Αδάμ αναπλάσασθαι

Έρουρεμ,… Έρουρεμ…» (Πόντου)

Από την άλλη, έχουμε κάλαντα, όπως αυτά της Ηπείρου,που αναφέρονται στα σπάργανα του Ιησού. Μέσα από τασυγκεκριμένα κάλαντα, βλέπουμε τον λαό να παίρνει θέση στην φροντίδα του Θεανθρώπου Ιησού. Τα σπάργανα, ήταν μεγάλες και φαρδιές λωρίδες υφάσματος όπου εκείνα τα χρόνια, τύλιγαν τα νεογέννητα μωρά. Στην Ήπειρο, «σπάργανα» ονομάζεται και ένα παραδοσιακό ηπειρώτικο γλυκό που συνηθίζεται να τρώγεται την παραμονή των Χριστουγέννων. Το γλυκό αυτό, συμβολίζει τα σπάργανα του Ιησού στην φάτνη.

«Ελάτε εδώ γειτόνισσες,

και ‘σεις γειτονοπούλες μου,

τα σπάργανα να φτιάξουμε

και τον Χριστό ν’ αλλάξουμε.

Τα σπάργανα για τον Χριστό ελάτε όλες σας εδώ.»(Ηπείρου)

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο που συναντάμε στα κάλαντα κάθε περιοχής, είναι η γλώσσα στην οποία αυτά, ψάλλονται. Συγκεκριμένα, οι στίχοι,διαμορφώνονται ανάλογα με τις διαλέκτους και τα γλωσσικά ιδιώματα του κάθε τόπου, και η μουσική, ανάλογα με την παράδοση της κάθε περιοχής.

Έθιμα Χριστουγέννων

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, συναντάμε και τις μεταμφιέσεις, έθιμα των Χριστουγέννων που υπήρχαν ήδη από την αρχαιότητα. Στην γιορτή των «καλάνδων»υπήρχαν οι αρχαίες διονυσιακές μεταμφιέσεις. Οι μεταμφιεσμένοι περιφέρονται ανά ομάδες και συνοδεύουν τους νεαρούς «καλαντιστές» και τραγουδούν και αυτοί μαζί τους. Στην Θεσσαλία, έχουμε τα «Ρογκτσάρια» που είναι οι πιο γνωστές ομάδες μεταμφιεσμένων. Οι «ρογκατσαραίοι» είναι συνήθως καλυμμένοι με προβιές που πάνω τους έχουν κουδούνια και στα χέρια τους κρατούν χοντρά ραβδιά. Με το συγκεκριμένο έθιμο των μεταμφιέσεων, θέλουν να εξευμενίσουν και να διώξουν τα «παγανά» δηλαδή τα κακά πνεύματα που πίστευαν πως αυτά, «καθόριζαν τις μοίρες των ανθρώπων».

Εύχομαι ολόψυχα, υγεία σε όλους και καλές γιορτές!

Σοφία Χαλιάσα

Εθνομουσικολόγος-Εκπαιδευτικός

χαλβάς Γούναρης
roz-panthiras-adv1

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *