Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑ …ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ

Γράφει η κ. Κρινίτσα Δήμητρα

Φιλόλογος

Απόφοιτος του τμήματος φιλοσοφίαςΕΚΠΑ

« (Τη φιλοσοφία) δεν μπορεί να την αποφύγει κανείς…δεν μπορεί καν ν΄ ανοίξει το στόμα του, χωρίς κατά κάποιο τρόπο να της πληρώσει την εισφορά του…»

Πωλ Βαλερύ: «Δοκίμιο για τον Descartes

Είναι ο παραμυθάς φιλόσοφος;

Μια φορά κι έναν καιρό πολύ παλιά, πίσω από την έννοια του χρόνου, όπως την ορίζει το ρολόι ακριβείας, μέσα από παραμύθια και μύθους, πέρα από ορθολογικά όρια και λογικούς φράχτες, σπάρθηκαν τα πρώτα σπέρματα φιλοσοφικής αναζήτησης στην αρχαία Ελλάδα. Στους αρχαίους μας προγόνους οφείλουμε κοντά σ΄ όλα τα άλλα και την γέννηση της φιλοσοφίας.

Γενικές αντιλήψεις και χρήσιμες γνώσεις συναντάμε βέβαια σ΄ όλους τους λαούς και τους μεγάλους αρχαίους πολιτισμούς της Ανατολής, όμως σε κανέναν από αυτούς δεν έγινε η υπέρβαση από τα πράγματα στη νόηση και η κοσμοθεωρία τους παρέμεινε μυθική και παντοτινά δεμένη στο άρμα της θρησκείας.

Μόνο στην αρχαία Ιωνία τον 7ο 6ο  αι. π.Χ. και μάλιστα μόνο στις δημοκρατούμενες πόλεις της Μ. Ασίας ξέφυγε ο νους τόσο από τα χειροπιαστά, καθημερινά όσο και από τα θεϊκά μυθικά κι αναζήτησε τα νοητά και τα αιτιοκρατικά. Με βάση τη λογική,στηρίχθηκε στα φυσικά αίτια  κι ερμήνευε τον κόσμο. Σήκωσε το ανθρώπινο ανάστημα και με τα δικά του μάτια «ο φιλόσοφος» είδε και περιέγραψε το σύμπαν, κατανόησε τους θεούς, ύψωσε το πνεύμα

Στήριξε τα πόδια γερά στη γη κι έκανε το μεγάλο άλμα του νου από την μυθική στη φιλοσοφική εξήγηση του σύμπαντος κόσμου σε παγκόσμια πρώτη!

Θαλής ο Μιλήσιος, (640 ή 624 π.Χ.  – 546 π.Χ.,

Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (611 π.Χ. – 547 π.Χ.),

Αναξιμένης ο Μιλήσιος (585 π.Χ. – 528 π.Χ.)

     

ΘΑΛΗΣ                                               ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ                                  ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ

Οι πρώτοι στοχαστές σε παγκόσμιο επίπεδο, που επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τον κόσμο μας με ορθολογικό τρόπο κι όχι δογματικά.

Κι ο παραμυθάς τι σχέση έχει μ΄ όλα αυτά;

Κι όμως έχει! Και μάλιστα μεγάλη!

    Είναι γνωστό ότι για τους προσωκρατικούς  φιλοσόφους ο μύθος και οι μυθικές κοσμογονίες αποτελούσαν «το άντρο της αυθαιρεσίας»  και είχαν ως σκοπό τους, με κάθε τρόπο, να τον απομυθοποιήσουν και να λογικεύσουν τον άνθρωπο. Ιστορικά όμως γνωρίζουμε ότι η φιλοσοφία δεν ανέτειλε ξαφνικά ως ήλιος λαμπρός από τα σκοτάδια του φανταστικού και τον ζόφο του μυθικού! Αντίθετα η ανάδυσή της λογίζεται από πολλούς μελετητές ως μια «λαμπρή λογική στιγμή»στη συνεχή πνευματική πορεία από την επική στη λυρική και στην συνέχεια στη δραματική ποίηση, που ξεπερνώντας τες ολοκλήρωσε την ορθολογική σύλληψη της φύσης και της ανθρώπινης ύπαρξης. Άρα η φιλοσοφία όχι μόνο δεν αντιτίθεται στη μυθολογία, αλλά αποτελεί φυσική της εξέλιξη, καθώς το ελεύθερο πνεύμα πάντα σκέπτεται και κρίνει ερευνητικά και δημιουργικά.

Ήδη από την αρχαιότητα ο Αριστοτέλης δήλωνε ξεκάθαρα την αξία του μύθου για τη γέννηση της φιλοσοφίας τονίζοντας στο έργο του «Μετὰ τὰ φυσικά, Α 2, 98b16-18»

«φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστιν·

γὰρ μῦθος σύγκειται ἐκ θαυμασίων»

γι’ αυτό και όποιος αγαπά τους μύθους είναι κατά κάποιο τρόπο και φιλόσοφος,

αφού οι μύθοι συντίθενται από γεγονότα θαυμάσια.    

    Και πολύ ορθά ο Μπρούνο Σνελ (1) , καθηγητής των ελληνικών γραμμάτων στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου υποστήριξε ότι ο ελληνικός μύθος έχει ήδη μέσα του και τα στοιχεία της απομυθοποίησής τουΕιδικότερα όπως αναφέρεται στο εξαίρετο βιβλίο του «Η ανακάλυψη του πνεύματος. Ελληνικές ρίζες της ευρωπαϊκής σκέψης» τα λογοτεχνικά είδη στην αρχαία Ελλάδα δεν αποτελούν αυτονόητη έκφραση ενός υψηλού πολιτισμού, αλλά εύγλωττο δείκτη της συνείδησης ενός λαού και της πορείας του από τη θεϊκή εξάρτηση (έπος) διαμέσου της αφύπνισης της προσωπικότητας (λυρική ποίηση) στην πνευματική αυτονόμηση του ανθρώπου (τραγωδία). Η συμβολή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού δεν εξαντλείται όμως με την κατάκτηση ενός προτύπου ανθρώπινης συμπεριφοράς που σ’ εμάς φαίνεται αυτονόητο· η αρχαία Ελλάδα είναι η χώρα όπου δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη των επιστημών, χάρη στον σχηματισμό των απαραίτητων γλωσσικών κατηγοριών και του αναγκαίου εννοιολογικού οπλισμού. 

Αποτέλεσμα λοιπόν άμεσου εμπειρισμού ντυμένου με «τον πέπλο» του μύθου είναι οι πρώτες ημιορθολογικές  αντιλήψεις για την γένεση του κόσμου, της κοσμογονίας κατά το φιλοσοφικότερον. Επομένως τα πρώτα ψήγματα φιλοσοφίας τα συναντάμε διάσπαρτα στα Έπη του Ομήρου και στην Ησιόδεια Θεογονία. Τότε, στον 8ο αι. π.Χ. – μοιάζει τόσο μακρινό αυτό το χρονικό όριο επιχειρείται η πρώτη περιγραφή της γέννησης και εξέλιξης του σύμπαντος κόσμου μέσα από μια απλή, απόλυτα κατανοητή αρχή.

Ο μοναδικός Όμηρος λοιπόν (δεν θα αναλωθούμε σε ερωτήματα ύπαρξης, μοναδικότητας, ιστορικότητας του Ομήρου, θεωρώντας ότι αφορούν έρευνα καθαρά φιλολογική και δεν είναι του παρόντος), ο μέγας επικός ποιητής δεν «τραγούδησε μόνο τους άθλους των ηρώων της Μυκηναϊκής εποχής αλλά κατέγραψε την καθημερινή πραγματικότητα της εποχής του και κυρίως έπλασε μια κοσμοθεωρία, επιχείρησε μια φιλοσοφική θεώρηση του κόσμου, με πρωταγωνιστές τη Γαία, τον Ουρανό, τον Τάρταρο, τον Ωκεανό, τη Νύχτα, τον Αιθέρα Αισθητοποίησε την όψη και τον χαρακτήρα των θεών εισάγοντας τον Ανθρωπομορφισμό στην αυστηρά ιεραρχημένη κοινότητά τους, που αποτέλεσε τη βάση της ηθικής και της θρησκείας.

Συνεπώς «ο παραμυθάς» και ποιος είναι μεγαλύτερος παραμυθάς από τον Όμηρο την εποχή εκείνη; – τολμούμε να πούμε πως είναι «κάπως φιλόσοφος», αφού τα έργα του αποτέλεσαν ένα στοχαστικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο, κατά τη γνώμη μεγάλων στοχαστών στηρίχθηκε η γέννηση και η εξέλιξη της θαυμαστής Ελληνικής φιλοσοφίας.

Και να ένα από τα πρώτα ερωτήματά της:

Πώς γεννήθηκε ο κόσμος;

Τν δ παμειβόμενος προσεφώνεε νήδυμος πνος·

«ρη, πρέσβα θεά, θύγατερ μεγάλοιο Κρόνοιο,

λλον μέν κεν γωγε θεν αειγενετάων

εα κατευνήσαιμι, κα ν ποταμοο έεθρα

κεανο, ς περ γένεσις πάντεσσι τέτυκται·

Και προς αυτήν απάντησεν ευθύς ο γλυκύς Ύπνος:
«΄Ω Ήρα, σεβαστή θεά, του υψίστου Κρόνου κόρη,
ευκόλως άλλον των θεών, αφθάρτων αιωνίων
ν αποκοιμήσω δύναμαι, τα ρεύματα και αν θέλεις
του ποταμού Ωκεανού, που εγίνη αρχή των όλων.

 

ΟΜΗΡΟΥ λιάς (Ραψωδία Ξ στ.243-247)

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βέικος Θ. «Οι προσωκρατικοί» ΟΕΔΒ

Θεοδωρίδης Χ. « Εισαγωγή στη φιλοσοφία» εκδ. Εστία

Ράσελ Μπ. « Ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας» εκδ. Αρσενίδης

Φιλοσοφικό Κοινωνιολογικό Λεξικό εκδ. Καπόπουλος Κ.

ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ   Πελεγρίνης Ν. Θ. εκδ. Πεδίο

During I. « Ο Αριστοτέλης» εκδ. ΜΙΕΤ

G.S.KirkJ.I.Raven M. Schofield «Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι» εκδ. ΜΙΕΤ

Snel B. «Η ανακάλυψη του πνεύματος. Ελληνικές ρίζες της ευρωπαϊκής σκέψης» εκδ. ΜΙΕΤ

 

https://www.facebook.com/vasw.tsiagkou
roz-panthiras-adv1
χαλβάς Γούναρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *