Η σημασία του εντέρου για την υγεία και την ευεξία
Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και πιο συχνά για το εντερικό μικροβίωμα. Δεν πρόκειται για μία νέα μόδα στον χώρο της υγείας, αλλά για έναν τομέα που απασχολεί έντονα την επιστημονική κοινότητα, καθώς φαίνεται ότι επηρεάζει πολύ περισσότερα από την πέψη των τροφών.
Στο έντερό μας ζουν τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί, κυρίως βακτήρια, αλλά και μύκητες, και ιοί, οι οποίοι συνθέτουν το εντερικό μας μικροβίωμα. Κάθε άνθρωπος διαθέτει το δικό του μοναδικό μικροβίωμα, όπως ακριβώς διαθέτει και μοναδικό δακτυλικό αποτύπωμά.
Η διαμόρφωση του ξεκινά ήδη από τη γέννηση και συνεχίζει να εξελίσσεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου, επηρεαζόμενο από τη διατροφή, τον τρόπο ζωής, τα φάρμακα, το περιβάλλον και πολλούς ακόμη παράγοντες.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό;
Παρότι οι μικροοργανισμοί του εντέρου δεν είναι ορατοί με γυμνό μάτι, συμβάλλουν καθημερινά σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού.
Ένα ισορροπημένο εντερικό μικροβίωμα:
● συμβάλλει στη φυσιολογική πέψη των τροφών,
● βοηθά στην απορρόφηση απαραίτητων θρεπτικών συστατικών,
● συμμετέχει στην παραγωγή ουσιών όπως η βιταμίνη Κ και ορισμένες βιταμίνες του συμπλέγματος Β,
● παράγει λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, τα οποία προστατεύουν το έντερο και μειώνουν τις φλεγμονές,
● ενισχύει τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
● συμμετέχει στην ρύθμιση του μεταβολισμού και διαφορετικών μηχανισμών που σχετίζονται με την όρεξη
Η σύνδεση του εντέρου με τον εγκέφαλο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της σύγχρονης επιστήμης είναι η επικοινωνία μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου, γνωστή ως άξονας εντέρου-εγκεφάλου (gut-brain axis).
Το έντερο και ο εγκέφαλος επικοινωνούν συνεχώς μεταξύ τους μέσω νευρικών, ορμονικών και ανοσολογικών μηχανισμών. Αυτό εξηγεί γιατί το έντονο άγχος μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικά συμπτώματα, όπως φούσκωμα, κοιλιακό πόνο ή αλλαγές στις κενώσεις, αλλά και γιατί η καλή υγεία του εντέρου φαίνεται να σχετίζεται με καλύτερη διάθεση και συνολική ευεξία.
Μάλιστα, μεγάλο ποσοστό της σεροτονίνης, μιας ουσίας που σχετίζεται με τη διάθεση, παράγεται στο έντερο.
Τι διαταράσσει την ισορροπία του εντέρου;
Παρότι το εντερικό μικροβίωμα είναι σχετικά σταθερό, μπορεί να αλλάξει σημαντικά ανάλογα με τις καθημερινές μας συνήθειες.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες είναι:
● η ποιότητα της διατροφής,
● η κατανάλωση φυτικών ινών (π.χ. προϊόντα ολικής άλεσης, φρούτα, λαχανικά),
● τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά τρόφιμα,
● η χρήση αντιβιοτικών και άλλων φαρμάκων,
● η σωματική άσκηση,
● το χρόνιο άγχος,
● η ποιότητα του ύπνου,
● η ηλικία,
● οι λοιμώξεις και η έκθεση σε παθογόνους μικροοργανισμούς.
Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται, δημιουργείται μια κατάσταση που ονομάζεται δυσβίωση, η οποία έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ή εξέλιξης διαφόρων χρόνιων νοσημάτων, όπως η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης και ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα.
Πώς μπορούμε να φροντίσουμε το έντερό μας;
Τα καλά νέα είναι ότι το μικροβίωμα επηρεάζεται σημαντικά από τις καθημερινές μας επιλογές.
Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά:
● Καταναλώνουμε καθημερινά φρούτα, λαχανικά, όσπρια και προϊόντα ολικής άλεσης.
● Προσπαθούμε να υπάρχει ποικιλία φυτικών τροφών μέσα στην εβδομάδα.
● Επιλέγουμε τροφές που περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς, όπως το κεφίρ.
● Περιορίζουμε τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τα αναψυκτικά.
● Ασκούμαστε τακτικά.
● Κοιμόμαστε επαρκώς.
● Φροντίζουμε να διαχειριζόμαστε το καθημερινό άγχος.
● Χρησιμοποιούμε αντιβιοτικά φάρμακα μόνο όταν είναι πραγματικά απαραίτητα και πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
Το μήνυμα που αξίζει να θυμόμαστε
Η υγεία του εντέρου δεν αφορά μόνο την πέψη. Επηρεάζει το ανοσοποιητικό μας σύστημα, τον μεταβολισμό, την ψυχική μας διάθεση και συνολικά την ποιότητα ζωής μας.
Τα καλά νέα είναι ότι δεν απαιτούνται δραστικές αλλαγές για να το υποστηρίξουμε. Μια ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική δραστηριότητα, ο ποιοτικός ύπνος και η αποτελεσματική διαχείριση του άγχους αποτελούν τις σημαντικότερες «επενδύσεις» για την υγεία του εντέρου.
Άλλωστε, όταν το έντερο λειτουργεί σωστά, ολόκληρος ο οργανισμός έχει τις προϋποθέσεις να λειτουργεί καλύτερα.
Βιβλιογραφία
● Valdes AM, Walter J, Segal E, Spector TD. Role of the gut microbiota in nutrition and health. BMJ. 2018;361:k2179. doi:10.1136/bmj.k2179.
● Fan Y, Pedersen O. Gut microbiota in human metabolic health and disease. Nat Rev Microbiol. 2021;19(1):55-71. doi:10.1038/s41579-020-0433-9.
● Cryan JF, O’Riordan KJ, Cowan CSM, et al. The microbiota-gut-brain axis. Physiol Rev. 2019;99(4):1877-2013. doi:10.1152/physrev.00018.2018.
Βλάχου Νάσια
RD Διαιτολόγος-Διατροφολόγος με εξειδίκευση στην Κλινική Διατροφή
